تفصیل | شهادت 

21st November, 2018


نوی سرمقالی

لیکنی

د‌حزب‌اسلامی امیر‌ ورور حکمتیار

ویډیو

رادیو

ترانی



تفصیل

روزه و احکام آن

مولوی عبدالمنان عریف

2018-05-21

خداوند عزوجل می فرماید: (شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ…﴿البقرة: ١٨٥﴾)

»ماه رمضان ماهی است که در آن قرآن جهت هدایت و رهنمایی مردم با دلایل روشنی از رهنمایی و هدایت و فرقان (آنچه که توسط آن می توان حق را از باطل شناخت و جدا کرد) نازل شده است، بنا بر این هر کس که آن ماه را دریابد باید آن را روزه بگیرد

رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: »بنی الإسلام علی خمس: شهادة أن لا إله إلا الله و أنَّ محمداً رسول الله و إقام الصلاة و إیتاء الزکاة و حج البیت و صوم رمضان«.(متفق علیه)

»دین اسلام بر پنج پایه و ستون  استوار  است«:

1- گواهی دادن به اینکه هیچ معبودی غیر از الله وجود ندارد و اینکه پیامبر (بنده) و فرستاده خداست.

2- برپا داشتن نماز.

3- پرداختن زکات.

4- گزاردن حج خانه خدا (برای کسی که توانایی آن را داشته باشد).

5- گرفتن روزه ماه مبارک رمضان.

روزه ماه مبارک رمضان با دیدن (رؤیت) ماه نو، یا در غیر این صورت با تکمیل شدن سی روز شعبان واجب می گردد، زیرا رسول الله می فرماید: »صومو الرؤیته و أفطروا الرؤیته فإن غبّی علیکم فأکملوا عدة شعبان ثلاثین«. (متفق علیه)

»آنگاه که ماه را دیدید روزه بگیرید و هنگامی که مجدداً ماه را دیدید روزه بگشائید (عید کنید)، اما چنانچه ماه بر شما پوشیده ماند و دیده نشد (نتوانستید آن را ببینید) روزهای ماه شعبان را سی روز تکمیل کنید«.

آغاز ماه با خبر دادن یک مسلمان مکلف، بالغ و عادل،‌خواه مرد یا زن، یا حتی برده باشد، قبول گردیده و اعلام می شود.

شرایط وجوب روزه عبارت اند از:

1- مسلمان بودن.

2- رسیدن به سن بلوغ (بالغ بودن).

3- عاقل بودن.

4- داشتن توانایی جسمی برای گرفتن روزه.

چنانچه کسی به سبب پیری یا بیماری غیر قابل درمان،‌ نتوانست روزه بگیرد، باید در عوض هر روز روزه، نصف صاع خوراکی (مواد غذایی که معمول است) به عنوان فدیه بدهد، زیرا پرودگار مهربان می فرماید: (وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ … ﴿البقرة: ١٨٤﴾)

»بر کسانی که روزه گرفتن بر ایشان سخت و دشوار است (مانند؛ پیر مردان، پیر زنان و بیمارانی که امیدی به بهبود آنان نمی رود) در برابر هر روز روزه خوردن، فدیه واجب است«

شرایط صحت و درست بودن روزه:

1- مسلمان بودن.

2- حالت طُهر و پاکی در زنان (نبودن در زمان حیض و نفاس).

3- قدرتِ تمیز (بگونه ای که احکام را بتواند تشخیص داده و رعایت کند).

4- عاقل بودن.

5- نیت کردن، زیرا رسول الله می فرماید: »من لم یبت الصیام من اللیل فلا صیام له«. (احمد، ابوداود، فتح الباری)

»هر کس که در شب برای روزه گرفتن نیت نکند، روزه اش صحیح نیست«. (روزه ای برای او وجود ندارد).

و در حدیث دیگر رسول الله می فرماید: »لا صیام لمن لم یفرضه من اللیل«. (إبن ماجه)

»هر کس در شب برای روزه گرفتن نیت نکند، روزه اش صحیح نیست«

نیت با زبان گفتن صحیح نیست و نباید آن را بر زبان با الفاظ جهری ادا کرد، زیرا این عمل از پیامبر صلی الله علیه وسلم و اصحابش و فقهای کرام ثابت نشده است و تنها کافی است که شخص در دلش قصد آن را کرده و نیت نماید (زیرا نیت کردن امری درونی و باطنی است،‌ نه ظاهری و نمایشی و جایگاه آن در قلب است) و همینکه شخص برای خوردن سحری بر میخیزد جهت صحت نیت کافی است.

سنتهای روزه:

1- خوردن سحری در آخر  وقت آن (تأخیر در خوردن سحری)، و خوردن افطاری در اول وقت آن (شتاب کردن در افطاری و گشودن روزه به هنگام اولین لحظات غروب آفتاب).

زیرا رسول رحمت می فرماید: »لا تزال أمتی بخیر  ما أخروا السحور و عجلوا الفطر«.

(رواه احمد، شرح المعانی الآثار للطحاوی)

»همواره امت من (امت محمدی) بر روال خیر و نیکی خواهند بود، مادامی که خوردن سحری را به تأخیر انداخته و در گشودن روزه (افطاری) شتاب نمایند«.

همچنین در حدیث دیگری می فرمایند: »لا یزال الناس بخیر ما عجلوا الفطر«. (متفق علیه)

»همواره مردم بر روال خیر و نیکی خواهند بود مادامی که در خوردن افطاری (گشودن روزه) شتاب نمایند«.

2- اعمال و کردار نیک.

3- اگر کسی به شخص روزه دار دشنام داده و اهانت کند، در پاسخ به او بگوید: من روزه هستم.

4- دعا کردن به هنگام گشودن روزه (افطاری). زیرا در حدیث آمده است: »ذهب الظمأ وابتلت العروق و ثبت الأجر إن شاءالله«. (أبو داود، الدار قطنی، النسائی)

»تشنگی پایان یافت، و رگهای بدن تر و تازه گشتند (آرام و قرار یافتند)، و اگر خداوند بخواهد پاداش و مزد واجب گردیده و محقق شد«.

برای روزه دار به هنگام خوردن افطاری، وقتی است که اگر در آن وقت دعا کند، خواسته اش رد نشده و پذیرفته می شود. (خداوند آن را استجابت می کند).

5- افطار کردن با رطب (خرمای تازه و آب دار) و چنانچه یافت نشد با خرمای معمولی (خشک یا غیر تازه) و اگر هیچ کدام از آن دو یافت نشد، با آب روزه را بگشاید، زیرا انس بن مالک روایت می کند که: »کان رسول الله یفطر علی رطبات قبل أن یصلی، فإن لم یکن فعلی تمرات، فإن لم یکن تمرات حسا حسوات من الماء«. (أحمد، ابو داود و ترمذی)

»رسول الله (ص) قبل از آنکه نماز (مغرب) را بخواند با چند خرمای تازه افطاری می کرد و اگر خرمای تازه (رطب) نبود، با چند خرمای (معمولی افطار می کرد) و چنانچه خرما هم نبود، چند جرعه آب می نوشید«.

مکروهات و باطل کننده های روزه:

1- نزدیکی کردن (جماع، آمیزش): اگر کسی در روز های ماه رمضان (هنگام روزه) با همسرش نزدیکی (آمیزش) کند، روزه اش باطل شده و بر او کفاره واجب می گردد.

رعایت ترتیب زیر در دادن کفاره واجب است:

آزاد ساختن یک برده مسلمان و اگر استطاعت آنرا نیافت، لازم است دو ماه پی در پی روزه بگیرد، اگر باز هم نتوانست دو ماه را روزه بگیرد، لازم است (60) فقیر را غذا بدهد، زیرا در روایتی از ابوهریره (رض) آمده است که گفت: »بینما نحن جلوس عند رسول الله إذ جاءه رجل فقال: یا رسول الله هلکت، قال: ما لک؟ قال: وقعت علی امرأتی و أنا صائم، فقال رسول الله: هل تجد رقبة تعتقها؟ قال: لا، قال: فهل تستطیع أن تصوم شهرین متتابعین؟ قال: لا، قال: فهل تجد إطعام ستین مسکیناً؟ قال: لا، قال: فمکث عند النبی فبینا نحن علی ذلک أتی النبی بعرق فیها تمر، - والعرق المکتل - ، قال: أین السائل؟ فقال: أنا، قال: خذ هذا فتصدق به، فقال له الرجل: علی أفقر منی یا رسول الله؟ فو الله ما بین لابتیها – یرید الحرتین – أهل بیت أفقر من أهل بیتی، فضحک النبی حتی بدت أنیابه، ثم قال: أطعمه أهلک«. متفق علیه

(القرق: تقریباً 265، 41 کیلوگرام می باشد).

»زمانی نزد رسول الله نشسته بودیم که مردی نزد ایشان آمد و گفت: ای رسول خدا! هلاک شدم، پیامبر (ص) پرسید: برای تو چه اتفاقی افتاده است؟ جواب داد: (در روایت مسلم – در ماه رمضان) به هنگامی که روزه بودم با همسرم جماع کردم. رسول الله فرمود: آیا می توانی برده ای را آزاد کنی؟ گفت: نه، فرمود: آیا می توانی دو ماه پیاپی روزه بگیری؟ گفت: نه، ایشان مجدداً پرسید: آیا می توانی به شصت مسکین خوراک بدهی؟ گفت: نه، ابوهریره(رض) ادامه می دهد: آن مرد نزد پیامبر (مدتی درنگ کرد و در همین حالی که نشسته بودیم، زنبیل بزرگی از خرما برای پیامبر(ص) آورده شد. ایشان پرسیدند: آن شخصی که سؤال می کرد، کجاست؟ آن مرد گفت: من اینجا هستم. رسول رحمت فرمود: این را بگیر و صدقه بده، آن مرد به ایشان گفت: آیا آن را به شخص فقیرتر از خودم بدهم، ای رسول خدا؟ سوگند به خدا در دو طرف مدینه – در تمامی شهر – خانواده ای فقیرتر از خانواده من نیست. (با شنیدن سخنان آن مرد) پیامبر آنچنان خندید که دندانهای انیاب شان نمایان گشت، سپس به او گفتند: آنها را به خانواده بده.

2- انزال اختیاری منی، در این حالت قضای آن روزه بر شخص واجب گردیده و مرتکب گناه شده است.

3- خوردن و آشامیدن عمدی نیز روزه را باطل می گرداند، اما بو کردن غذا یا چیزی دیگر روزه را باطل نمی کند. خداوند متعال در این مورد می فرماید: (وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ … ﴿البقرة: ١٨٧﴾)

 »وبخورید و بیاشامید تا آنگاه که خط (رشته) سفیدی در فجر (صادق) است از خط (رشته) سیاه شب متمایز و مشخص گردد، بعد از این زمان روزه را تا ابتدای آغازین شب تکمیل نموده و به پایان برسانید«.

4- تزریق آمپولهای تقویتی و سیرم های غذایی نیز سبب باطل شدن روزه می شوند، ولی تزریق آمپولهای غیر تقویتی و غیر غذایی که جهت درمان بیماری بکار می روند در رگ یا عضله (ماهیچه) روزه را باطل نمی کنند.

5- حجامت کردن هم روزه را باطل می کند. ولی خونریزی هایی که در اثر بیماری رعاف از بینی، یا کشیده شدن دندان، یا ایجاد زخم پیش می آید، روزه را باطل نمی کند.

6- از روی عمد قی کردن (استفراغ کردن و بالا آوردن غذا از گلو و دهان)، اما چنانچه استفراغ غیر عمدی و غیر ارادی باشد، روزه را باطل نمی کند، زیرا رسول الله می فرماید: »من ذرعه القیء فلیس علیه قضاء، و من استقاء عمداً فلیقض«. (أحمد، أبو داود، ترمذی و ابن ماجه)

»هرکس که غیر ارادی و ناخواسته استفراغ بر او غلبه کند، قضای روزه بر وی واجب نمی گردد (روزه اش باطل نمی شود)، اما هرکس از روی عمد و اراده استفراغ کند، باید قضای روزه اش را به جای آورد«.

6- چنانچه کسی از روی فراموشی و سهوی غذایی خورد و یا نوشیدنی بنوشد، روزه اش باطل نمی شود، زیرا رسول الله می فرماید: »من نسی و هو صائم فأکل أو شرب فلیتم صومه، فإنما أطعمه الله و سقاه«. (متفق علیه)

»هرکس فراموش کرد و در حالت روزه خورد یا نوشید، باید روزه اش را ادامه داده و تکمیل نماید، زیرا در واقع این خداوند یکتا بوده است که به او خورانده و نوشانده است«.

توجه: استفاده از سرمه در چشم (سرمه کشیدن)، یا چکاندن قطره در گوش و چشم، روزه را باطل نمی کند، هر چند که شخص طعم آنها را در گلویش (حلقش) احساس نماید، همچنین قرار دادن دارو بر روی زخم، یا مالیدن پماد بر روی آن، و چشیدن طعم مواد غذایی به شرط آنکه بلعیده نشود، روزه را باطل نمی کند.

مسواک زدن و تمیز کردن داندانها در هنگام روزه رمضان، نه تنها کراهیت نداشته بلکه سنت می باشد.

برای روزه دار جایز است که در صورت تشنگی و بالا بودن حرارت، بدن خود را با آب شسته یا در نهر شنا نماید، بشرط اینکه آب به گلویش وارد نشود (اگر آب به گوشش وارد شود مانعی ندارد) تا بدینوسیله بتواند به تشنگی اش غلبه نماید، زیرا در حدیث آمده است:

»لقد رأیت رسول الله بالعرج، یصب علی رأسه الماء و هو صائم من العطش، أو من الحر«.

(أحمد، أبو داود و بیهقی فی السنن).

»رسول الله (ص) را دیدم در حالیکه روزه بودند بر سر خویش برای (رهایی از) تشنگی و گرما آب می ریختند«.

بعضی از احکام روزه:

1- بر مردان و زنان پیر که نمی توانند بین خوب و بد فرق کنند، گرفتن روزه و اطعام مساکین واجب نمی باشد.

2- کسی که همیشه ناتوان بوده و نمی تواند روزه بگیرد و همچنین بیماری که امیدی به بهبود وی نمی رود، لازم است در برابر هر روز روزه، یک مسکین را غذا بدهد.

3- مسافری که سفرش به پایان رسیده و به دیار و محل و خانه اش باز گشته است، باید به تعداد روزهایی که در سفر روزه نگرفته و آنها را خورده، قضایش را ادا کرده و روزه بگیرد.

4- بیماری که از بیماری اش بهبود یافته، باید به تعداد روزهایی که نتوانسته بگیرد، روزه گرفته و قضای آنها را به جای آورد.

5- زن حائضه و یا نفساء زمانی که عادتش پایان یافت (خونریزی او تمام شده و پاک گردید)، لازم است به تعداد روزهایی که نگرفته، روزه گرفته و قضای آنها را به جای آورد.

سنت است شخصی که به عللی نتوانسته در رمضان روزه بگیرد، در قضای روزهایی که خورده شتاب کرده و آنها را تا رمضان بعدی به تأخیر نیاندازد، زیرا در اینصورت گناهکار خواهد شد.



د لیکوال لیکني
پخواني لیکني

واپس










اخبار

شعر و ادب

شهیدانو کاروان

21st November, 2018