تفصیل | شهادت 

23rd June, 2018


نوی سرمقالی

لیکنی

د‌حزب‌اسلامی امیر‌ ورور حکمتیار

ویډیو

رادیو

ترانی



تفصیل

تهاجم دالر و کلدار و مقاومت پول افغانى

فریدون افراسیابی

2018-06-11

رويداد هاى امروز ياد گذشته ها را تازه ميکند،  ٢٧ دلو ١٣٧٣ در سراى شهزاده کابل، چوک يادگار و بورد پشاور حالت عجيبى بود، نوت افغانى که تا ايندم به اثر جنگهاى داخلى در حد نهايى خود رسيده و يک لک افغانى با صد کلدار پاکستانى تبادله ميشد، يکبارگى به هزارو هشتصد کلدار بالا رفت. صرافان خورد و بزرگ با محموله هاى نوت افغانى پايين و بالا ميرفتند و تيلفون ميزدند. اين زمانى بود که چهار آسياب يکروز پيش از اين از سوى حزب اسلامى خالى شده بود، طالبان در مقابل دولت استاد ربانى قرار داشتند، مردم فکر ميکردند، اگر دولت استاد ربانى سقوط کند و حکومت مستحکم و عارى از جنگ عرض اندام نمايد، نرخ روپيه افغانى در تبادله کلدار و دالر، چند برابر ديگر بالا ميرود. 
درين نوسانات و پايين و بالا رفتن هاى پولى، هزاران نفر ورشکست و خساره مند شدند، حتى کار برخى از مردم به تکاليف روحى و روانى کشيد. معلوم نيست فکاهى ساخته بودند يا حقيقت داشت، ميگفتند: يک صراف از بس وسواسى شده بود، در وضوخانه مسجد بجاى پاى خود پاى شخص ديگرى را مى شست!
حالا که اعلام شده  نيروهاى دولتى و خارجى در برابر طالبان آتش بس را رعايت ميکنند، همان خاطره گذشته در فکر بسيارى  مردم تداعى گرديد. اما  متوجه نبودند که شرايط آنچنانى ديگر تکرار نميشود،  نه طالبان ديگر در آن موقعيت استند و نه دولت بر سر اقتدار آسيب پذير خطراتى ميباشد که دولت استاد ربانى از بيرون با آن مواجه بود. در مطلبى که مطالعه ميفرماييد به نکات اثر گذار روى موقعيت پول افغانستان تماس گرفته شده است. 
 انگيزه هاى تخنيکى
در انگيزه هاى تخنيکى تورم پولى و چاپ بى پشتوانه نوت، نقش اول خود را بازى ميکند، بياد داريم که دولت استاد ربانى عايدات مالياتى حداقلى داشت، گمرکات بطور يکدست در دست فرماندهان محلى قرار ميگرفت اين مشکل هنوز هم حل نشده است. چنانکه بازرس ويژه امريکا چند بار بار اين موضوع اشاره داشته است. 
نبود صادرات و ازدياد روز افزون واردات، ارز خارجى را به بيرون از کشور انتقال ميدهد، اينجاست که پشتوانه ارزى پول در داخل کشور رو به تنازل ميرود، دولت مجبور ميشود براى رفع حوايج خود و دادن معاش به کارمندان خود، پول تازه چاپ نمايد. کاريکه دولت استاد ربانى بخاطر جنگ داخلى و کاهش عايدات دولت به آن توسل مينمود، کانتينر هاى پول بى پشتوانه بدون وقفه وارد ميشد و اين تورم پول، افغانى را به حدى رساند که گفتيم ميزان آن به فى لک در برابر صدکلدار رسيد. 
براى رقابت، پول ((دوستمى)) نيز بر بخش هاى شمال کشور سايه افگنده بود که اين پول قريب سى فيصد يا زياده تر نازلتر از پول دولت بود. 
معروف است که احمدشاه مسعود فرمانده جمعيت گفته بود (( ما با پولهاى ناچل و بى پشتوانه خزاين ارزى حزب اسلامى را پايين مياوريم!)) آنها با اين کار نه تنها به حزب صدمه رساندند که دولت خود شانرا نيز در برابر يورش طالبان به سقوط مواجه ساختند. 
طالبان نتوانستند در وضعيت پولى دولت بهبودى وارد نمايند، تنها کار آنها ايجاد توازن و جمع آورى ماليات و عوايد گمرکات را احتوا ميکرد. وارد شدن پيوسته ارز از کشور هاى عضو ايتلاف جهانى، دولت حامد کرزى و اشرف غنى را توان ميداد که قيمت روپيه افغانى را در برابر دالر کنترول نمايند. در سال ٢٠١٤ که اضطراب خروج قواى خارجى سرزبانها بود. قرار گزارش ٢٦ حمل ١٣٩٢ صداى امريکا، بانک مرکزى دولت افغانستان مجبور شد يکصد مليارد افغانى نوت تازه چاپ نمايد، که اين ارزش پول افغانى را در برابر ارز خارجى کاهش ميداد.
معضل دومى که باعث شده پول تا هنوز تعادل ثابت نداشته باشد، عدم کنترول دولت در معادن و گمرکات ميباشد. گفته ميشد که تنها از معادن سنگ سفيد ننگرهار، عناصر مافيايى و گروهاى مخالف ٤٨ مليون دالر در سال ٢٠١٦ عايد داشته اند (آژانس تاند اول فبرورى ٢٠١٦) از مفهوم تازه بنام ((پولشويى)) و صاف کردن مدارک پول در افغانستان تا هنوز خبرى نيست. 
سومين معضل تخنيکى کاهش پول افغانستان، عدم توجه در قسمت رايج ساختن آن ميباشد، همين اکنون بيشتر داد و ستد املاک و پرداخت معاش کارمندان در اکثر مؤسسات به دالر انجام ميشود و روپيه افغانى در بازار هاى ولايات شرقى و جنوبى کشور عام نشده و جاى داد و ستد کلدار و دالر را نگرفته است. 
انگيزه هاى سياسى
هر اندازه اعتبار دولت و اعتماد احزاب و جناحهاى سياسى کشور به آدرس دولت جلب شود، پول استحکام پيدا ميکند. وقتى شام پنجشنبه خبر آتش بس يکطرفه دولت به نشر رسيد، قيمت تبادله سراى شهزاده کابل فى دالر ٣٥/٧١ افغانى بود. روز شنبه با آن که موافقت طالبان براى آتش بس به نشر رسيد، يعنى همان روز شنبه ١٨ جوزا ١٣٩٧ نرخ تبادله به ٣٢/٧١ شد که يک کاهش سى پيسه در قيمت دالر محسوس ميگرديد. 
انگيزه اصلى اين کم تفاوتى پايين آمدن توقعاتى است که هم نسبت به طالبان و هم نسبت بدولت در عرصه سياسى ايجاد شده است. 
ترديدى نيست، مصروفيات جنگى، تلفات و انفجاراتى که از سوى طالبان انجام شده به پايگاه اجتماعى آنها صدمه رسانده و توقعات مردم را از موثريت سياسى آنها پايين آورده است. مردم ميدانند که ظروف و حالات کنونى بگونه يى نيست که طالبان بتوانند منحيث حزب ايکه خواهان حکومت تک گروهى است، مطرح گردند. 
دولت وحدت ملى با آنکه بطور گسترده از حمايت بيرونى برخوردار است و کشور هاى عضو ناتو در هژده جوزاى امسال موافقت کردند که ارتش افغانستان را تا سال ٢٠٢٤ اکمال نمايند ولى با اينهم ناتوانى حکومت در تامين امنيت و مبارزه با فساد نتوانسته به روپيه افغانستان حالت ثبات بدهد. چنانچه در هژده جوزاى امسال همانطور که گفتيم نرخ دالر٣٢/٧١ پيسه بود حال آنکه يکسال قبل در همين تاريخ نرخ ٢٨/٦٨ پيسه ميشد که يک کسر چهارونيم افغانى را در فاصله کمتر از يکسال نشان ميدهد. 
پايين آمدن قيمت افغانى، غير از آنکه نمايانگر تنازل سياسى طالبان و دولت وحدت ملى ميباشد، در بخش بزرگتر از عقب نشينى پوزيشن سياسى و نظامى امريکا و ناتو در افغانستان هم پرده برميدارد. 
بميزان پايين آمدن پول، قبول کنيم که وجاهت سياسى ايالات متحده نيز خدشه دار ميگردد و موثريت ماموريت جنگى رويه تنازل ميرود، اقدام اخير شوراى امنيت ملى امريکا براى اعلام آمادگى در مذاکرات صلح با طالبان گامى مثبت و بيسابقه در راه کاهش بحران بحساب ميرود. 
بسيارى آگاهان سياسى و اقتصادى به اين باور اند که اگر مذاکرات صلح ميان جناحهاى مطرح يعنى امريکا، طالبان، حکومت، جمعيت و حزب براى دسترسى بيک تفاهم نهايى صلح آغاز گردد و اميد ها براى ايجاد يک دولت قوى با پشتوانه جهانى بيشتر گردد، پول افغانستان از شروع سال ٢٠٠٢ نيز بهتر ميشود و  ممکن است در دم تا ميزان فى دالر ٤٥ افغانى يا کمتر نيز بالا برود.



د لیکوال لیکني
پخواني لیکني

واپس










اخبار

شعر و ادب

شهیدانو کاروان

23rd June, 2018