تفصیل | شهادت 

20th November, 2018


نوی سرمقالی

لیکنی

د‌حزب‌اسلامی امیر‌ ورور حکمتیار

ویډیو

رادیو

ترانی



تفصیل

کاهش ارزش پول افغانى؛ عوامل و تاثيرات آن

مرکز مطالعات استراتیژیک و منط

2018-08-06

کاهش ارزش واحد پول و بى ثباتى آن در برابر اسعار خارجى در يک کشور، اثراتى بالاى نرخ مواد داخلى و خارجى در آن کشور مى گذارد و در اقتصاد آن حايز اهميت بيشتر مى باشد افغانستان که با چالش هاى بى ثباتى سياسى و امنيتى رو به رو است، از جمله کشور هاى به شمار مى رود که پول آن از ثبات لازم برخوردار نيست و وضعيت اقتصادى در کشور نيز همواره به دليل وضعيت ناگوار سياسى و امنيتى در حالت بدى قرار داشته است.

ارزش پول افغانى از چند سال په اين سو، به خصوص در زمان حکومت وحدت ملى سير نزولى داشته و در حال حاضر به پائين ترين حد خود رسيده است. در کل، ارزش افغانى در مقابل اسعار خارجى بخصوص دالر امريکايى، بعد از چاپ پول جديد در سال ٢٠٠٣ ميلادى، تا اين اندازه کاهش نيافته بود چيزيکه باعث به وجود آمدن مشکلات در عرصه اقتصادى گرديده و زندگى مردم را زير سايه خود در آورده است.

اين که سيستم بانکدارى مدرن در افغانستان چه زمانى آغاز شد و اکنون در چه وضعيتى قرار دارد، ارزش پول افغانى در طول ١٧ سال گذشته در چه وضعيتى بوده و کدام عوامل باعث کاهش ارزش افغانى شده؟ پرسش هاى اند که در اين تحليل مورد بحث قرار گرفته است.

بانکدارى مدرن در افغانستان

قبل از تاسيس بانک و به ميان آمدن سيستم مدرن بانکدارى در افغانستان، سرمايه و مال دولت در خزانه هاى دولتى و سرمايه هاى مردم از طرف مردم با خود شان محافظت مى شد. با آنکه در آن زمان تعداد کمى صرافان نيز در افغانستان وجود داشتند؛ اما در بين مردم بنام ((سود خور)) و ((حرام خور)) ياد مى شدند و مردم دلچسپى معامله و تبادله پول با اشياى قيمتى با آن ها را نداشتند.

اين روند تا اواخر دهه سوم قرن بيستم ادامه داشت؛ اما با تاسيس نخستين بانک بنام (د افغان ملى بانک) در سال ١٩٣٣ ميلادى و در ادامه آن با تاسيس ( د افغانستان بانک) در سال ١٩٣٩ ميلادى، افغانستان نيز پا به عرصه نظام اقتصادى و بانکدارى مدرن گذاشت.

در اوايل (د افغان ملى بانک) به عنوان يگانه بانک در افغانستان، هم وظايف بانک مرکزى و هم وظايف بانک تجارى را به پيش مى برد؛ اما با تاسيس ( د افغانستان بانک) چاپ و نشر پول و ساير وظايف بانکدارى دولتى از ( د افغان ملى بانک) به اين بانک واگذار گرديد.

تا سال ٢٠٠١ ميلادى و سقوط رژيم طالبان در افغانستان، رژيم هاى مختلف شکل و نوع پول افغانى را به ميل خود تغيير دادند. حتى برخى از احزاب جهادى يا قوماندانان جهادى بانکنوت هاى خاصى به خود چاپ و توزيع کرده بودند؛ ولى اين وضعيت پس از سال ٢٠٠١ ميلادى با روى کار آمدن نظام جديد در افغانستان وارد مرحله جديد گرديد.

در سال ٢٠٠٣ ميلادى بانکنوت هاى جديد افغانى به ارزش حذف سه صفرافغانى سابق بنام AFN با کود 4217 ISO  در کشور مورد استفاده قرار گرفت. علاوه بر بانک هاى دولتى چندين بانک خصوصى داخلى و خارجى نيز در افغانستان آغاز به فعاليت کردند.

با آن که از ايجاد نخستين بانک و آغاز بانکدارى مدرن در افغانستان حدود ٨٥ سال مى گذرد، اما افغانستان هنوز هم از جمله کشور هاى است که هيچگاه صاحپ رشد اقتصادى پايدار و يک نظام مالى منسجم، معيارى و قابل اعتماد مردم و کشور هاى جهان نشده است.

ارزش پول افغانى ٢٠٠١ــ ٢٠١٨ ميلادى

افغانستان کشوريست که در طول تاريخ به دليل چالش هاى سياسى و امنيتى، اقتصادى آن همواره مورد بى توجهى حکومت هاى وقت قرار گرفته است سياست هاى غير مؤثر حکومت ها باعث شده که اقتصاد کشور از رشد لازم باز بماند و پول اين کشور نيز ارزش خود را حفظ کرده نتواند.

بعد از سال ٢٠٠١ ميلادى و تشکيل نظام جديد در افغانستان تا روى کار آمدن حکومت وحدت ملى در طول نزديک به يک و نيم دهه گذشته، ارزش افغانى در مقابل يک دالر امريکايى از ٤٦ الى ٥٧ افغانى بود که اين ثبات نسبى نيز بيشتر به دليل حضور نيروهاى خارجى، جامعه جهانى، سازمان ها، مؤسسات و انواع مختلف اداره هاى خارجى در کشور پود در زمان مبارزات انتخابات رياست جمهورى سال ٢٠١٤م، ارزش افغانى در مقابل يک دالر امريکايى در طول چند ماه به گونه اوسط ٥٧،٢٢ افغانى بود، اما بعد از تشکيل حکومت وحدت ملى تا آخر ٢٠١٤ ميلادى ارزش افغانى در مقابل يک دالر امريکايى ماهانه به گونه اوسط به ٥٨،١٨ در صد رسيد. در اوايل سال ٢٠١٥ ميلادى دوباره ارزش افغانى در مقابل دالر خوب شد، چنانچه در ماه جنورى اين سال ارزش پول افغانى در مقابل يک دالر٥٧،٧٦ افغانى و در ماه فبرورى ٥٧،٤ افغانى بود.

پس از دو ماه نخست سال ٢٠١٥ ميلادى، پول افغانى ارزش خود را در مقابل دالر به شدت از دست داد و در اواخر همين سال ارزش يک دالر امريکايى در مقابل افغانى به ٦٧،٢٥ افغانى رسيد. اين وضعيت در سال ٢٠١٦ و ٢٠١٧ ميلادى نيز به
 گونه بطى ادامه داشت و اکنون که در اواخر نيمه ى نخست
سال ٢٠١٨ ميلادى قرار داريم، ارزش يک دالر امريکايى در مقابل افغانى به ٧٣،٣٠ افغانى رسيده است.

عوامل کاهش ارزش افغانى

در پايين آمدن ارزش پول افغانى، در کل چند عامل ذيل نقش دارد:

بلند رفتن ارزش دالر در بازار هاى جهانى؛ در کنار ساير عوامل، در حال حاضر دالر در برابر تمام پول هاى جهان بلند رفته و اين وضعيت بالاى ارزش پول افغانى نيز تاثير گذاشته است به گونه مثال، چندى قبل بانک مرکزى افغانستان اعلام کرد که يک روپيه پاکستانى ارزش اش را در مقابل دالر ٦ درصد، يک روپيه هندى نيز ٤ درصد و يک ريال ايرانى ١٢ در صد در مقابل دالر از دست داده، در حاليکه ارزش افغانى فقط ٤ درصد کاهش يافته است.

شرايط خراب اقتصادى؛ با آن که در زمان حکومت وحدت ملى شمارى از پروژه هاى زيربنايى تکميل و يا هم افتتاح گرديد؛ عوايد حکومت بيشتر شد که
در آن تا اندازه بيشتر وضع ماليه بر کريدت مصرفى شبکه هاى
مخابراتى نقش داشت؛ اما در کل وضعيت اقتصادى کشور نسبت
به يک و نيم دهه گذشته روز به روز خرابتر گرديد؛ ميزان بى کارى به واج خود رسيده و صدها هزار جوان افغان از طريق راه هاى خطرناک راهى اروپا شدند؛ کشور با فرار سرمايه ها روبه رو شد و رشد اقتصادى کشور نيز کم شد.

شرايط خراب امنيتى و سياسى

در حال حاضر مهمترين منافع در برابر رشد اقتصادى و ثبات در ارزش پول افغانى، معضل نا امنى ها، تشديد روز افزون جنگ و عدم موجوديت ثبات سياسى در افغانستان پنداشته مى شود تا زمانى که وضعيت امنيتى و سياسى افغانستان بهبود نيابد، بيرون رفت از معضل کنونى اقتصادى نيز دشوار خواهد بود.

ارزش مصنوعى پول افغانى

يکى از دلايل مهم ديگر کاهش ارزش پول افغانى، سياست به ليلام گذاشتن دالر در بازار است. اين سياست با آنکه جريان پول افغانى در داخل کشور و از طريق آن کنترول قيمت ها و نرخ تبادله افغانى در مقابل اسعار خارجى بخصوص دالر را تا اندازه ى کنترول مى کند؛ اما عملاً ارزش پول افغانى را براى کوتاه مدت و بطور مصنوعى حفظ مى کند.

کاهش شمار نيروهاى خارجى در کشور؛ پس از سال ٢٠١٤ ميلادى با خروج بخش بزرگ نيروهاى خارجى، عرضه دالر در بازار هاى افغانستان نيز کاهش يافت، چون قبل از سال ٢٠١٤ ميلادى ده ها هزار سرباز خارجى در افغانستان حضور داشتند و براى هزينه هاى گزاف نظامى نيازمند وارد کردن دالر به افغانستان بودند. اين وضع ارزش افغانى را در يک حالت نسبتاً ثابت حفظ کرده بود؛ اما با کاهش عرضه دالر در بازار، ارزش افغانى نيز رو به کاهش نهاد.

استفاده از اسعار خارجى در مبادلات

هرچند انجام مبادلات با اسعار خارجى بر اساس قانون (( د افغانستان بانک)) جرم پنداشته مى شود؛ اما در حال حاضر به خصوص در مناطق مرزى کشور انجام بيشتر مبادلات و معاملات به اسعار خارجى (دالر، کلدار و تومان) صورت
 مى گيرد، در حوزه غربى تومان ايرانى، در شرق و جنوب کلدار پاکستانى و در کل معاملات بزرگ اقتصادى و تجارتى در سراسر کشور به دالر صورت مى گيرد که اين وضعيت خود باعث کاهش ارزش پول افغانى شده است؛ چون تقاضاى پول افغانى کم مى شود و ارزش آن در بازار کاهش مى يابد با اين هم،
 توجه بيشتر به وضع و جمع آورى شفاف ماليات بر مواد وارداتى، حمايت از توليدات داخلى و ترويج پول افغانى در مبادلات بزرگ اقتصادى مى تواند تا حدى روى ارزش پول افغانى تاثير مثبت داشته باشد؛ اما در حال حاضر با در نظر داشت وضعيت سياسى و امنيتى کشور و توجه کم دولت به ارزش پول افغانى، چنان مى نمايد که ارزش افغانى در جريان اين سال روبه کاهش خواهد بود در کنار اين احتمال، در حال حاضر نيز کاهش ارزش پول افغانى باعث بلند رفتن نرخ مواد خوراکى، نفت، گاز و ساير مواد مورد ضرورت زنده گى روزمره در کشور شده و مردم را به مشکلاتى در اين عرصه مواجه کرده است در طول چند ماه گذشته قيمت يک ليتر پترول از ٤٤ افغانى به ٥٢ افغانى، يک کيلو گاز مايع از ٤٣ به ٥٠ افغانى،
يک بوجى آرد قزاقى ٤٩ کيلويى از ١٠٥٠ افغانى به ١١٥٠ افغانى و قيمت يک کيلو چاى سبز از ٢٧٠ افغانى به ٣٠٠ افغانى افزايش يافته است. بنابر اين، ب
راى کنترول و بهبود اين وضعيت نياز به اقدامات جدى دولت ديده مى شود.



د لیکوال لیکني
پخواني لیکني

واپس










اخبار

شعر و ادب

شهیدانو کاروان

20th November, 2018