تاريخي ليکنې

د شاه مشهد مدرسه

د غوري دورې شاه مشد مدرسه او مسجد د غوريانو د واک يوه غوره او حيرانوونکې وداني وه چي په دې ورستيو [۱۹۷۰ع/۱۳۴۸ل]کي موږ په خبر سو او اوس په بشپړه توګه ړنګېدونکې ده. د  بادغيس د  بالامرغاب سيند پر غاړه دغه مدرسه چي په لس کاله جوړه سوې وه، [۱۱۸۱ع] د سيمي په کچه د ډيلي او هرات له مدارسو وروسته لويه مدرسه وه. د غټو پخو خښتو جوړه دغه مدرسه د مغولي تاړاک پر مهال ونړول سوه او د غوري دورې يو لوی هنر ئې ولوټه      د دېوالي کتيبو له دوعاګانو څخه ښکاري چي ښايي د کومي ښځي/ملکې په امر/مشرتوب جوړه سوې وي، او د شاه مشد/مشهد په نامه ښايي له دې امله يادېږي چي ددې دورې يو نامتو نقاش او بنا/استاد [شاه مشد] ن...
نور ولوله

دافغان تاريخ هېښونکي څېرې شفيع ديوانه

کله چي د  ډاکټرنجيب الله له سقوط وروسته مجددي او بيا وروسته رباني ته واک په لاس ورغلی نو خونړۍ کورنۍ جګړه پيل سوه چي دواړه لوري مجاهدين وه. سګوان قومندان، چرسي قومندان، شرابي قومندان او داسي نورو پکښي افتخاري نومونه پيدا کړه. د مزاري تر قوماندې لاندي د [ حزب وحدت] ګوند جګړه مار د شفيع دېوانه په نامه قومندان لاره چي وحشت ئې تاريخ لړزوي. د نوموي قومندان په لاس وژنه، رقص مرده، د ښځو بي عزتي او د هغوی څخه په ژوندون سيني پرې کول، او په ډله يز ډول جنسي تيری ورځنی خبره وه چي اکثره ئې د پښتنو په وړاندي تر سره کېده، په وړاندي ئې د استاد سياف ډله چي اکثريت ئې پښتانه وه، ورته عمل د مزاري د هزاره ډلي سره وکړل، چي يو ئې دهغه وخت د دوی...
نور ولوله

د عينو مينه تاريخ کندهار 8 مارچ

د ښځو د نړيوالي ورځي   ۸مارچ  په وياړ زموږ د تاريخ او فولکور نامتو څېره؛  مېرمن_عينو: د کندهار ښار ختيځ ته نږدې يو کارېز دئ چي د عينو کارېز ئې باله او اوس ئې د کاريز پر مځکه ځيني ميني وداني سوي دي. د مشرانو د شفاهي رواياتو له مخه؛ چي کله  احمدشا_بابا د پاني پت ميدان څخه د لښکر سره مل د هند له سفره بريالی افغانستان ته راوګرځېد  ۱۷۶۱ع ، نو ماښام ناوخته کندهار ته نژدې ئې امر وکړ چي شپه همدلته وکړي او سبا د ورځي بايد په ښه شان او شوکت ښار ته ننوزي. لښکرکوټ ته په نږدې کلي کي د يوې مېړنۍ افغاني  عينو  کور چي مېړه ئې همدلته د باب...
نور ولوله

زموږښاغلي شېر خان خروټي

يوه پېړۍ وړاندي يو عام لوستی سړی د غزني د قره باغ څخه هند ته ولاړ، هلته يې پخپلو پېسو تجارت پيل كړ. ورپسې مرکزي اسيا او روس ته ولاړ او هلته يې ځيني نادر ديني او تاريخي کتابونه په سمرقند کي د فارسي ژباړي لپاره محررينو ته وسپارل چي ده په کار ګومارلي وه. اميرامان الله خان چي کله خبر سو، نوموړی يې کابل ته راوغوښت، ده ته يې د دغو كتابونو د چاپ لپاره د معارف لومړۍ درجه جايزه او [ناشر(خپرونکی)] لقب وركړ. شېر خان د نادرشاه په دوره كي تجارت پرېښود، لومړی د ارګون اولسوال او په ۱۹۳۸ع کي د بدخشان او قطغن نايب الحكومه و ټاكل سو. ده په هغه سيمه كي د ښاري پلان له مخي سړکونه جوړ کړل او د ټیليفون مزي يې وغځول...
نور ولوله

د افغانستان اردو، لومړنی کنډګ چي ټول مواد ئې پخپله افغانانو جوړ کړي

د افغانستان اردو، لومړنی کنډګ چي ټول مواد ئې پخپله افغانانو جوړ کړي، ۱۹۰۵ع: د امير حبيب الله خان د پاچاهۍ په دې کال کي اردو خپل مواد لکه: مرمۍ، توپک، څرخ[د اقرار اله] باروت، نېزه او د څرمني څخه جوړ، عسکري بوټونه، خولۍ او نور پخپله کابل کي جوړول. د تاريخي رواياتو له مخه دې وخت کي موږ لاندي ځواک لاره: پياده ځواک، ۸۰ ډلګۍ، هره، ډلګۍ: ۷۰۰ نفره، ټول: ۵۶۰۰۰ نفر سپاره ځواک؛۴۰ ډلګۍ، هره، ډلګۍ ۴۰۰ نفره ټول: ۱۶۰۰۰نفر توپ خانه: سل بطریه: هره بطریه ۱۰۰کسه، ټول: ۱۰۰۰۰ د افغانستان ملي اردو د كړه وړو، اصليت او زړورتيا پر اساس د سيمي يو پ...
نور ولوله

د سپين بولدک جنګي کلا او تاريخي ټانګ ورکه/غلا

بولدک د کندهار ختيځ ته پراخه اولسوالۍ ده چي د کندهار سړک ته نږدې يوه لويه جنګي کلا لري چي د افغانستان له مهمو کلاوو څخه ګنل کېږي او پخوا ئې [کلای جديد] بلله. دغه کلا چي سل کاله وړاندي د امير حبيب الله په امر پراخه او د کلا په هرکونج کي يو برج او پر شاوخوا ئې خندق وکښل سو. د کلا دېوالونو تيرکښان لري چي جګوالی ئې له ۲۶ څخه تر۳۰ فوټو پوري وو. کلا دمستطيل په شکل ده چي مساحت ئې دوه پنځوس مربع مټره کېږي . په دغه ګارنيزيون کي د برجانو په ګډون نږدې شپږ سوه تنه منظم پلی پوځ پروت وو. او د کلا ...
نور ولوله

د افغانستان لومړنۍ کابينه،۱۸۷۰ع

امير شېرعلي خان په افغاني نبض پوه مدير او مدبر شخص وو چي يوه نيمه پېړۍ د مخه يې پر افغانانو پخپله يوولس کلنه دوره کي د پرمختګ خورا ښې دروازې راخلاصي کړلې، خو د دښمنانو له لوري ډېر ژر وتړل سوې. کله چي امير شېر علي خان دويم ځل د افغانستان امير سو ( ۱۸۶۸ـ ۱۸۷۸ ع کلونه) په هيواد کي د نوي تمدن پير پيل سو او په لومړي ځل امير د همدې پروګرام له مخه يوه نيمه پېړۍ مخکي تر پاچاهي مقام را لاندي يو حکومت جوړ کړ، صدر اعظم يې ورته وټاکه او وزيران يې ورته مقرر کړل. دې کابينه کي لاندي کسان وګومارل سول. *صدراعظم: سيد نور محمد شاه پښينګی وو چي د لوی ټول مختار رسمي نوم يې وو. *حساب...
نور ولوله

د لیوني خطبه

سلمان افغان   د جمعې په ورځ د مسجد امام وځنډید، په دغه وخت کې لیونی مسجد ته را ننووت او منبر ته وخوت، ځینو کسانو یې د منبر نه د راښکته کولو اراده وکړه خو په لمونځ کوونکو کې د قوم یو مشر موجود و، مشر امر وکړ چې لیونی په خپل حال پریږدئ لیوني خطبه شروع کړه او ویې ویل: ټول ثنا او صفتونه یواځې د الله لپاره دي، ثنا او صفتونه د هغه ذات لپاره دي چې تاسو یې له دوو (ادم او حوا) څخه پیدا کړي یې، بیا یې دوو ډولونو ته ویشلي یې، ځینې یې له تاسو غني، شتمن پیدا کړي، د دې لپاره چې تاسو د الله شکر وکړئ، او ځینې یې له تاسو فقیران پیدا کړي، د دې لپاره چې تاسو صبر وکړئ نو نه س...
نور ولوله

د افغانستان لومړی موټر

دغه موټر د افغانستان د لومړي موټر څخه ګڼل کېږي چي ښايي د تجارت په نيت به پر دې لار روان وي. ويل کيږي دغو موټرانو کي به د ډيزلو پر ځای لرګي او ډبرو سکاره سوځېدل او هغو به بيا بخار توليداوه او د موټر ماشين به ئې څرخاوه. د شلمي پېړۍ په پيل کي چي نننی احتراقي ماشین(Internal Combustion Engine) د موټر د چلولو د پاره په عام ډول په کار ولوېد او پټرولو/ډېزلو د سونګ موادو په حیث د لرګو او سکرو ځای ونیو، نو بیا دغه ډول ماشینونه چي د اوبو په بخار چلېدله؛ بېخي له کارېدو ولوېدله. جالبه داده چي اوس یو ځل بیا چي د پټرولو لوړ قېمت او هوا د ککړتيا خبري په متمدنو ټولنو کي رواني دي، ځيني ډېر...
نور ولوله

تاريخي يادښتونه: سراج کلا/قلعه سراج، لغمان

د  لغمان په مرکز  مهترلام کي یو ښايسته تاریخي بڼ سته چي کلای سراج نومیږي او د امیر حبیب الله خان له خوا و ودانه سوی دئ. امير به په ژمي کي د لغمان ته تلی او دالیشنګ او الینګار په درو کي به ئې ښکار کاوه، [ځکه په ژمي کي د کابل هوا سړه او لغمان او  جلال_آباد سیمو ملایمه او ښه آب وهوا درلودله] او دلته به اوسېده. ددې کلا بڼ په ۵۵ جریبه مځکه کي جوړ سوی دئ چي په منځ کي ئې دده استو ګنځی د  فرح_بخش ماڼۍ ودانه وه. علامه محمود طرزي په سراج الاخبار افغانیه کي د امیر له خوا د دغ...
نور ولوله

د افغان سیاسي مخکښ میرویس_نیکه په مقبره کي

کندهار، افغانستان ۲۰۰۹ع پېړۍ پخوا د کندهار ښار په لوېديځ کي زموږ پر دې ستر نيکه له ګچو، خټو او خښتو جوړه يوه خامه مقبره ولاړه وه چي بيا د ارواښاد نادرخان په دريم کال د هغې مقبرې پر ځای يو اته کونجه پر اسلامي سبک برابره او ستره مقبره جوړه سوه چي پر قبر يې د وزير_محمد_ګل_خان_مهمند په قلم داسي وليکل سول: "دا مرقد د ښاغلي توريالی پښتون او محرک د ازادۍ د پښتانه، مرحوم حاجي ميرويس خان نيکه هوتک ده چه له خپلي ښادمني ميني په ميړانه وويستل او پښتانه يې له استيلا څخه د متجاوزينو ازاد کړه. اته کاله ئې حکومت وکۍ او په کال ١١٢٧ه.ق وفات سو، په سلطنت د اعليحضرت پښتون محمد نادرشاه په توجه د ښاغلی پښتون مح...
نور ولوله

افغان تاريخ کي تر ټولو لومړی او ستره چاودنه...

کابل، بالاحصار، ۱۸۷۹ع کال د اتلسمي پېړۍ د لندن نامتو انځورګره ورځپاڼه ګرافيک تر دې انځور لاندي ليکي: "د ۱۸۷۹ په اکتوبر کي د کابل په بالاحصار کي يوه ستره چاودنه ناببره وسوه چي ټول کابل ئې ولړزاوه، زموږ همکار له خواجه صفا غونډۍ څخه دغه انځور ليکلی او تر لاندي ليکي: [د چاودني تر شا د غره لمن کي سپيني خيمې د بريتانوي ځواکونو کمپ، کيڼ لاس ته د کابل ښار، ښي لاس ته سپينه کرښه د جلال اباد لار او ښي لاس ته خيمې د نېپالي ځواکونو اجير کمپ...]" ما [پښتون زوی] چي هر څو پوښتنه کړې ده، زموږ مشران له دې پېښي چندا...
نور ولوله

تاريخي يادښتونه د حضرت علي رض زيارت – بلخ

 بلخ؛ چي په سيمه کي تر ټولو زوړ ښار او له ميلادي کال څخه دوه زره کاله د مخه د بخدي تمدن پلازمېنه وه. بنسټګر ئې دآريايانو نوښتګر باچا يما وو. وروسته چي په تل خيران کي د حضرت علي قبر وموندل سو او د مزارشريف ښار يې مرکز سو، خو ځيني بيا داسي روايت کوي چي اصلاً دلته د اريايانو سپېڅلی پېغمبر [ زردښت] چي له ميلاد څخه (۱۲۰۰) کاله وړاندې  اوستا کتاب ليکلی، منسوبوي. له ځينو نخښو ښکاري چي يو وخت درې ديوالونه پر دې ښار راتاو او په منځ کي ئې يو معبد او بالا حصار وو. د اسلام د څلورم خليفه [حضرت علي رض] ارام ځای چي ادعا کېږي ابومسلم خراساني په ۱۲۹ل کال په يوه پټ صندوق کي د عراق د نجف څخه بلخ ته د بن...
نور ولوله

زموږ ښاغلي ملا عبد السلام اشېزی

سردار ولي پښتون زوی   ۹۶کلن قاضي  ملاعبدالسلام_اشېزی د کوږک او کندهار مشهور اولسي شاعر او امير امان الله له خواخوږو ملايانو څخه وو. نوموړي ملا د ژور ملي احساس په لرلو انګريزي ساسيت تل د شعر په ژبه غانده، او شعر څخه ئې د انګرېز پر خلاف د یوې ځانګړي موخي او هدف لپاره کار واخیست، ورپسې چي دده ايډيال باچا [امير امان الله خان] د انګريزي دسيسو قرباني سو، ملا سلام پر دې اور نور تيل وپاشل، او د [ سوسن چمن ] په نامه ئې کړکېچنه شعري ټولګه چاپ کړه. دا چي بې فرهنګه انګرېز دښمن هر څه څارل، دغه کتاب ئې له چاپيدو وروسته ډېر ژر له ټولو سيمو؛ ان دده د کوره هم ټول ا...
نور ولوله

دا يمن دى او دى سيمې ته حضر موت ويل کيږي ، دا د جزيرة العرب يوه برخه او تاريخ جوړونکى سيمه ده

سلمان قريشي   کله چې د صالح ( عليه السلام ) په قوم باندى عذاب راغلو نو په هغوى کې ( 4000 ) هغه کسان د الهي عذاب څخه بچ پاتى شول کومو چې په حضرت صالح ( عليه السلام ) ايمان راوړى و ، دوى خلکو د عذاب د سيمې څخه هجرت وکړ او دى سيمې ته راغلل کومى ته چې اوس مهال حضر موت ويل کيږي ؛ له دوى سره خپل ډير ګران او خوږ پيغمبر حضرت صالح ( عليه السلام ) هم و ، دوى هلته د ي...
نور ولوله

ټولپوښتنه

زمونږ نوي ویبسائټ څنګه دي؟