د پاکستان د وروستیو هوایي بریدونو پایلې، داخلي غبرګونونه او د طالبانو لپاره د ملي اجماع اړتیا
په کنړ، خوست او پکتیا کې د پاکستان تازه هوایي بریدونه بیا ځل د افغانستان او پاکستان اړیکې د ترینګلتیا نوې مرحلې ته داخلوې. دا بریدونه چې د ملکي تلفاتو د راپورونو له امله د ولس پراخ غبرګونونه او د سیاسي څېرو تندې اعلامیې را پارولې، په اوسني سیاسي وضعیت کې څو مهمې پوښتنې مخې ته راولي: د دغه بریدونو موخه څه ده؟ ولې د افغانانو غبرګون دومره تند دی؟ او طالبان د حاکم قوت په توګه څه ډول ملي او بینالمللي تګلاره باید غوره کړي؟
۱. د پاکستان د بریدونو موخې: ستراتیژیک پیغام او فشار
پاکستان معمولاً د ترهګرو د ځپلو په نوم په سرحدي ولسوالیو کې بریدونه کوي، خو اوسنی حالت له څو اړخونو جلا ارزښت لري:
• سیاسي فشار: پاکستان د اقتصادي او امنیتي بحرانونو تر سیوري لاندې غواړي پر طالبانو فشار زیات کړي چې د پاکستان غوښتنې (په ځانګړي ډول د TTP په اړه) ومني.
• نظامي پیغام: هوایي برید د دې ښکارندوی دی چې اسلامآباد فکر کوي له هوايي برلاسي څخه په کار اخیستلو طالبان د خبرو مېز ته راکاږي.
• د عامه ذهنیت لېږد: پاکستان هڅه کوي د کورنیو ناکامیو پړه پر افغانستان واچوي او د شخړې تمرکز بهر ته واړوي.
خو دا تګلاره عموماً برعکس پایله ورکوي: د افغانانو ملي احساسات پاروي او د طالبانو پر وړاندې د ولسي ملاتړ فضا رامنځته کوي.
۲. د افغانانو تند غبرګون: د ملي حاکمیت حساس کرښه
د وروستیو کلونو تجربې ښيي چې د افغانستان د خاورې د حاکمیت مسله د افغانانو تر ټولو ژوره احساساتي کرښه ده. د کنړ، خوست او پکتیا سیمهییز خلک، چې په سرحدي سیمو کې د جګړو تل قربانیان و، د دغو بریدونو په اړه په ځانګړې توګه حساسېږي. په ټولنیزو رسنیو کې:
• پراخو ولسي غبرګونونو
• د سیاسي څېرو سختو اعلامیو
• او د حکمتیار په ګډون له بېلابېلو لوریو جدي خبردارۍ
دا څرګنده کړې چې د پاکستاني پوځ دغه عمل د ولسي افکارو پر خلاف لوری ته روان دی.
په ځانګړي ډول د حکمتیار له لوري دوه موازي پیغامونه مهم دي:
1. پاکستان ته خبرداری د افغان خاورې د سرغړونې پر وړاندې.
2. د ولس ملاتړ ته د طالبانو هڅول چې لاندي سياسي او امنيتي ګډوډي کمزورې نه کړي.
دا دوه اړخیز پیغام په حقیقت کې دا مانا لري چې د افغانستان ټول سیاسي قشرونه د یوه ګډ مورچل د جوړېدو غوښتنه کوي.
۳. طالبان د حاکم قوت په توګه: د ملي اجماع ضرورت
طالبان د افغانستان د حاکم په توګه د ملي حاکمیت ساتنې اصلي مسوول دي. د پاکستان بریدونه د هغوی لپاره د دوو مهمو نظامي او سیاسي ازموینو مانا لري:
الف) نظامي ازموینه:
د افغانستان فضايي محدوده د ۲۰۲۱ له سقوط وروسته لا هم تشه ده، ځکه د هوايي ځواک نشتوالی پاکستان ته دا جرئت ورکوي چې د هوا په لاره برید وکړي.
په دې برخه کې طالبانو ته څو لویې دندې ولاړې دي:
• د هوايي دفاع د سیسټمونو ترلاسه کول
• د سرحدي پوستو تقویه
• د استخباراتي همغږۍ پراخوالی
ب) سیاسي ازموینه:
طالبان تر ټولو لویه سیاسي ننګونه د داخلي مشروعیت د رامنځته کولو په برخه کې لري.
د پاکستان بریدونه هغوی ته یو فرصت هم برابروي چې د ملي ملاتړ یو نوی بنسټ رامنځته کړي.
له همدې امله، د ملي شورا، ملی مشورتي جرګې یا سیاسي اجماع د جوړېدو غوښتنه منطقي ده، چې درې ګټې لري:
1. داخلي یووالی زیاتوي او د ملي حاکمیت دفاع قانوني–سیاسي بڼه پیدا کوي.
2. پاکستان ته یو ملي، نه یوازې یو ګروهي، پیغام رسېږي.
3. په نړیواله کچه د طالبانو د تعامل دریځ قوي کېږي.
۴. د افغانستان–پاکستان اړیکې: د راتلونکي درې سناریوګانې
سناریو ۱: د کړکېچ دوام
که پاکستان فشار ته دوام ورکړي، شخړه اوږدېدای شي او د ګډو سرتیرو تلفاتو خطر لوړېږي.
سناریو ۲: د مذاکراتو بیا پیل
د سیمې هېوادونه لکه چین، ایران او قطر به هڅه وکړي دواړه هېوادونه د خبرو مېز ته راولي.
سناریو ۳: ملي اجماع او د افغانستان د خپلواکه دریځ پیاوړتیا
که طالبان د ملي شورا تر چتر لاندې د ټول سیاستي قشر واحد دریځ جوړ کړي، نو د پاکستان د فشار تله کمزورې کېږي.
۵. پایله: اوسنی حالت یو ستر فرصت او خطر دواړه دي
د پاکستان وروستي بریدونه که څه هم خطرناک دي، خو په سیاسي لحاظ یې یو حقیقت روښانه کړ:
افغانستان د ملي حاکمیت پر مسله متحد دی.
طالبانو ته په کار ده چې:
• د ملي اجماع دروازه پرانیزي،
• د ولس، علماو، سیاسي څېرو او قومي مشرانو ګډ نظر ترلاسه کړي،
• د پاکستان پر وړاندې د دولت–ملت واحد دریځ جوړ کړي.
دا کړنلاره نه یوازې د اوسني کړکېچ حل ته لار هواروي، بلکې د افغانستان د اوږدمهالي ثبات ☝🏽لپاره هم حیاتي ارزښت لري
