د امریکا، اسرائیلو او ایران ترمنځ د اړیکو سیاسي ناتمام کتاب

په نړیوال سیاست کې ځینې اړیکې د بشپړو شویو داستانونو په څېر نه لوستل کېږي، بلکې د ناتمامو کتابونو په څېر پاتې کېږي؛ داسې کتابونه چې پاڼې یې لا اوړي، لیکوالان یې بدلېږي، خو وروستۍ جمله یې لا د زمان په لاس کې وي. د امریکا، اسرائیلو او ایران ترمنځ اړیکه هم د همدې ډول روایت له ډلې ده، چې هره ورځ پکې نوې کرښې لیکل کېږي، زاړه مفاهیم پکې بیا تفسیرېږي، او د راتلونکي بڼه یې لا نه ده روښانه شوې.

دا اړیکه ناڅاپي نه ده رامنځته شوې، بلکې د اوږدې تاریخي بهیر نتیجه ده. د شلمې پېړۍ له وروستیو سیاسي بدلونونو وروسته، د باور هغه نازک تارونه چې د دولتونو ترمنځ موجود وو، ورو ورو کمزوري شول او پر ځای یې د شک، رقابت او متقابلې وېرې فضا رامنځته شوه. د ایران د سیاسي بدلون وروسته، اړیکې له همکارۍ څخه تقابل ته واوښتې، او دا بدلون یوازې د سیاست بدلون نه و، بلکې د درک او تصور بدلون و؛ هر لوری بل ته د احتمالي خطر په سترګه کتل پیل کړل.

په دې معادله کې اسرائیل د امنیتي حساسیت یوه مرکزي نقطه ګرځېدلې ده، ایران د ستراتیژیک فشار په یوه دوامداره چاپېریال کې ځان موندلی، او امریکا د نړیوال نظم د ساتونکي او د سیمه‌ییز توازن د تنظیموونکي په توګه په دې صحنه کې حضور لري. خو مهمه خبره دا ده چې د هر لوري رول د بل له نظره بېل تعبیر لري، او همدا د دې اړیکې د پېچلتیا اصلي سرچینه جوړوي.

د دې کتاب منځپانګه د ښکاره جګړو پر ځای د پټو رقابتونو، غیرمستقیمو فشارونو او څو پوړیزو ستراتیژیو مجموعه ده. اقتصاد دلته د یوې وسلې په توګه کارېږي؛ بندیزونه، مالي محدودیتونه او نړیوال فشارونه د سیاست هغه نرم خو ژور ابزار دي چې اغېزه یې ډېر وخت تر مستقیمې جګړې هم رسېږي. همدارنګه، سیمه‌ییز نفوذ د دې اړیکې بل مهم اړخ دی؛ سوریه، عراق، لبنان او یمن یوازې جغرافیايي نومونه نه دي، بلکې د ستراتیژیکو محاسبو هغه صحنې دي چې پکې د نفوذ او توازن سیالي روانه ده.

په امنیتي او پوځي برخه کې د ځواک توازن او د اټومي وړتیا موضوع تر ټولو حساس بحثونه جوړوي. دلته هر اقدام د بل لوري د احتمالي غبرګون له سیوري سره اخیستل کېږي، او د پرېکړو تر شا تل د مقابل لوري د چلند محاسبه موجوده وي. په همدې ځای کې سیاست یوازې عمل نه دی، بلکې د احتمالاتو حساب هم دی.

خو د دې ناتمام کتاب تر ټولو ژوره برخه د ادراک او وېرې اړیکه ده. په نړیوال سیاست کې حقیقت یوازې هغه څه نه دي چې واقع کېږي، بلکې هغه څه هم دي چې د واقع کېدو په توګه درک کېږي. هر لوری خپل اقدامات د دفاع په توګه ویني، خو مقابل لوری یې د تهاجم په توګه تعبیر کوي. دا حالت د امنیتي معما هغه کړۍ جوړوي چې پکې د امنیت هڅه خپله د ناامنۍ سبب ګرځي.

د دې کتاب پای لا نه دی لیکل شوی، خو د تاریخ منطق څو احتمالي لارې ښيي: یا به د کنټرول شوې سیالۍ حالت دوام وکړي، یا به د تدریجي ډیپلوماټیک بدلون له لارې نوی توازن رامنځته شي، او یا به یوه ناڅاپي پېښه د وضعیت مسیر بدل کړي.

خو تر ټولو مهمه پوښتنه لا هم پر خپل ځای پاتې ده: هغه وروستۍ جمله چې د دې ناتمام کتاب پای به پرې وتړل شي، څه به وي؟

ځواب یې لا لیکل کېږي، او همدا د دې روایت حقیقت دی—چې پای تل د عملونو په جریان کې زېږي، نه مخکې له مخکې