حکمتیار او د هغه لیکنی؛ د فکر او مبارزې ابدي کاروان
ملتونه په تصادف نه جوړیږي او نه هم د تصادف په څپو کې خپل منزل ته رسېږي. د تاریخ هر لوی بدلون تر شا یو فکر، یو باور، او یوه اوږده مبارزه ولاړه وي. دا مبارزه د وخت له لنډو سیوریو نه لوړه او د نسلونو له عمرونو نه اوږده وي. کله کله داسې کېږي چې یو نسل تخم شیندي، بل نسل یې اوبه کوي، او درېیم نسل یې مېوه خوري. همدا د مبارزې هغه تلپاتې قانون دی چې د زمانې په هره پاڼه کې یې نښې لیدل کېږي.
سیاسي مبارزه په اصل کې د قدرت د ترلاسه کولو سیالي نه ده؛ بلکې د فکر د بقا او د ارزښتونو د ساتنې جګړه ده. قدرت د سیند پر سر د فوم په څېر راځي او ځي، خو فکر د غرونو د ډبرو په څېر د پېړیو تر توپانونو وروسته هم پر خپل ځای ولاړ پاتې کېږي. هغه حرکتونه چې د اشخاصو پر محور راڅرخي، د اشخاصو له زوال سره مري؛ خو هغه مبارزې چې پر فکر، عقیده او اصولو ولاړې وي، د نسلونو تر منځ د یوه ژوندي ارث په توګه انتقالېږي او د زمانې له بریدونو خوندي پاتې کېږي.
په حقیقت کې د تاریخ لویه تراژیدي دا نه ده چې ملتونه ماتي خوري؛ بلکې دا ده چې خپل فکري حافظه له لاسه ورکوي. کله چې یو ملت د خپلو مبارزو فلسفه هېره کړي، نو بیا د هرې نوې پېښې پر وړاندې لکه یو بېریښې ونه رپېږي. هغه ملت چې د خپل تېر شعور نه لري، راتلونکی هم نه شي جوړولای. ځکه تاریخ یوازې د تېر وخت کیسه نه ده؛ تاریخ د سبا د جوړولو هنداره ده.
فکر د ملت د روح حیثیت لري. لکه څنګه چې بدن له روح پرته یوازې یوه بېحرکته ماده وي، همداسې مبارزه له فکر پرته یوازې یو بېمقصده حرکت وي. فکري وضاحت هغه رڼا ده چې د لارې خنډونه ښکاره کوي، د حق او باطل تر منځ کرښه راباسي او انسان د شک له تیارو د یقین تر افق رسوي. که فکر نه وي، نو احساسات د توپان په څېر هر لوري ته انسان وړي؛ خو که فکر موجود وي، نو هماغه احساسات د بدلون او رغونې په ځواک بدلېږي.
باور د مبارزې زړه دی. دا هغه نه لیدل کېدونکی ځواک دی چې انسان د ناممکن تر دروازې رسوي. کله چې هره ظاهري لار تړلې ښکاري، باور د امید نوې کړکۍ پرانیزي. کله چې د زمانې توپانونه د انسان د ارادې د ماتولو هڅه کوي، باور د غرونو په څېر د ثبات درس ورکوي. د تاریخ هر ستر بدلون لومړی د باور په نړۍ کې زېږېدلی او وروسته د واقعیت په ډګر کې راڅرګند شوی دی.
ټولنیز شعور د ملتونو د ژوند رګ دی. هغه ولس چې د خپل رسالت، هویت او مسؤلیت احساس ونه لري، د نورو د ارادو تابع ګرځي. استعمار تل لومړی خاوره نه نیسي؛ بلکې ذهنونه نیسي. ځکه چې کله ذهنونه اشغال شي، بیا جغرافیه خپله تسلیمېږي. له همدې امله فکري مبارزه د هر ډول سیاسي او ټولنیز بدلون بنسټ دی. د قلم رڼا ډېر وخت د توپک له غږ نه ژوره اغېزه لري، ځکه توپک ښايي یو نظام بدل کړي، خو فکر نسلونه بدلوي.
د مبارزو لیکنې د زمانې له دوړو راایستل شوي هغه امانتونه دي چې د تاریخ حافظه ژوندۍ ساتي. په دې لیکنو کې یوازې جملې نه وي لیکل شوې؛ بلکې د قربانیو وینې، د زندانونو خاطرې، د هجرتونو اوښکې، د امیدونو څرکونه او د آرمانونو تودوخه هم خوندي وي. هره پاڼه یې د یوه عصر شاهدي ده او هره کرښه یې د یوه نسل اواز دی.
کله چې راتلونکي نسلونه دا فکري میراث لولي، نو یوازې معلومات نه ترلاسه کوي؛ بلکې د خپل هویت له ریښو سره وصلېږي. دوی درک کوي چې نننی موقف د پرونیو قربانیو محصول دی او سبا د نننیو هڅو پایله ده. په همدې درک سره ملتونه له فکري یتیمۍ ژغورل کېږي او د خپل تاریخي مسیر تسلسل ساتي.
نن نړۍ یوازې د وسلو او اقتصاد په میدان کې نه ده وېشل شوې؛ بلکې د افکارو، روایتونو او هویتونو په جګړه کې هم ښکېله ده. په داسې زمانه کې هغه ملت بریالی کېږي چې خپل فکري بنسټونه خوندي وساتي، خپل تاریخ وپېژني او د راتلونکي لپاره روښانه لید ولري. بېفکره ټولنه د بېسکان کښتۍ په څېر ده چې د هرې څپې تابع وي، خو بافکره ملت د ستورو په رڼا خپل مسیر ټاکي او د طوفانونو تر منځ هم خپل منزل نه هېروي.
له همدې امله، فکري لیکنې یوازې د یوې دورې یادښتونه نه دي؛ بلکې د ملت د بقا سندونه دي. دا د شعور هغه مشعلونه دي چې د زمانې په تیارو کې نه مړېږي، د یقین هغه غږونه دي چې د شکونو شور ماتوي، او د امید هغه ستوري دي چې د ستړیاوو او ناهیلو تر شا هم د سبا د رڼا زیری ورکوي.
تر څو چې فکر ژوندی وي، مبارزه ژوندۍ وي؛ تر څو چې باور ژوندی وي، هیله ژوندۍ وي؛ او تر څو چې ملت خپل فکري میراث ژوندی وساتي، د تاریخ کاروان یې هېڅکله نه درېږي. ځکه ملتونه د وسلو په زور نه، بلکې د فکر، ایمان، شعور او استقامت په ځواک تلپاتې کیدلی شی.
