افغانستان؛ د ګوندي سیاست له تنګو دېوالونو تر ملي سیاسي شعور پورې

افغانستان د خپل تاریخ له هغو حساسو مرحلو څخه تېرېږي چېرې چې یوازې د نظامونو بدلون اصلي مسئله نه ده، بلکې د ټولنې روحي جوړښت، فکري سمت او د خلکو ترمنځ د باور کچه هم د ژور بدلون او بحران په حالت کې ده. څو لسیزې جګړو، ایډیولوژیکو ټکرونو، قومي حساسیتونو او بهرنیو لاسوهنو نه یوازې بنسټونه کمزوري کړي، بلکې د انسان او سیاست ترمنځ یې د اعتماد اړیکه هم زیانمنه کړې ده. په داسې وضعیت کې د ګوندي او ګروهي سیاست د اغېزو ارزونه یوازې یوه سیاسي پوښتنه نه، بلکې یوه ټولنیزه او فکري اړتیا ده.

په اصل کې، ګوندونه د سیاسي ژوند طبیعي برخه ګڼل کېږي. په پرمختللو ټولنو کې سیاسي ګوندونه د ولس د غوښتنو د تنظیم، د برنامو د وړاندې کولو او د قدرت د سالم انتقال وسیله وي. خو دا هغه وخت ممکنه وي چې ټولنه سیاسي بلوغ، فکري زغم، قانوني ثبات او د اختلاف د منلو فرهنګ ولري. که دغه بنسټونه کمزوري وي، نو ګوندونه د ملي شعور د پیاوړتیا پر ځای د ټولنې د وېش، تعصب او سیاسي انحصار لامل ګرځي.

د افغانستان د اوسني وضعیت تر ټولو لویه ستونزه دا ده چې ټولنه لا هم د جګړې له رواني اغېزو نه ده وتلې. ذهنونه ستړي دي، احساسات ژر پارېږي او د باور فضا کمزورې شوې ده. دلته خلک لا هم سیاست د خدمت پر ځای د قدرت د رقابت، او ګوند د ملي برنامې پر ځای د نفوذ د وسیلې په سترګه ویني. له همدې امله، هره ګوندي هڅه ډېر ژر د “موږ او هغوی” په فضا بدلېږي، او د ملي تفاهم پر ځای د وېش احساس پیاوړی کوي.

په داسې ټولنه کې، ګروهي سیاست د یوې محدودې دایرې وفاداري روزي، نه د ملت پراخ فکر. انسان ورو ورو د حقیقت پر ځای د خپلې ډلې مدافع ګرځي. د استدلال ځای احساسات نیسي، او د ملي ګټو پر ځای د سیاسي بقا ذهنیت غښتلی کېږي. همدا علت دی چې افغانستان په تېرو څو لسیزو کې ډېر کله د “ګډ ملت” پر ځای د “موازي فکرونو” په میدان بدل شوی دی؛ هره ډله ځان د حقیقت یوازینی استازی ګڼي او مخالف فکر ته د شریک پر ځای د خطر په سترګه ګوري.

ټولنیز اړخ یې لا ژور دی. هغه ټولنه چې اقتصادي فقر، بېکاري، کډوالي او روحي فشارونه تجربه کوي، هلته افراطي سیاسي رقابتونه د ثبات پر ځای بې‌ثباتي زېږوي. ځکه ستړی انسان ژر احساساتي کېږي، او احساساتي ټولنه ډېر کله د عقلاني بحث پر ځای د شعارونو تر اغېز لاندې راځي. په همدې دلیل، افغانستان نن تر هر څه وړاندې د سیاسي آرامتیا، فکري زغم او ملي شعور اړتیا لري، نه د تنګو ګوندي سنګرونو.

دا معنا نه لري چې سیاست باید خاموش شي، یا خلک دې له سیاسي فکر څخه لرې وساتل شي. برعکس، افغانستان نن سیاسي بیدارۍ ته تر بل هر وخت ډېر اړتیا لري؛ خو دا بیداري باید د ګوندونو د تعصب پر ځای د ملت د خیر، عدالت، پوهاوي او ګډ برخلیک پر محور راټوله وي.

سیاسي مبارزه، په خپل سالم مفهوم کې، د واک لپاره د انسانونو جګړه نه ده؛ بلکې د فکر، عدالت او مسؤلیت مبارزه ده. اصلي سیاسي مبارزه هغه ده چې انسان د خلکو شعور لوړ کړي، د اختلاف فرهنګ ته درناوی وروښيي او د ملت د اوږدمهاله ثبات لپاره فکري بنسټونه جوړ کړي. دا مبارزه د کرکې د تولید پر ځای د تفاهم تولید کوي، او د وېش پر ځای د یووالي احساس پیاوړی کوي.

افغانستان نن داسې سیاست ته اړتیا لري چې د قوم، ژبې، ډلې او شخصي وفاداریو له محدودو کړیو پورته فکر وکړي. ځکه هغه ملتونه پرمختګ کوي چې د ګوندونو تر سیوري لاندې نه، بلکې د ګډ ملي هدف تر چتر لاندې راټولېږي. که سیاست د ملت د شعور وسیله شي، نو اختلاف به د دښمنۍ سبب نه، بلکې د فکري ودې سرچینه وګرځي. خو که سیاست د تعصب او انحصار په زندان کې پاتې شي، نو ټولنه به لا نوره هم د بې‌باورۍ، حساسیت او فکري ټکر پر لور ولاړه شي.

نن د افغانستان اصلي اړتیا دا ده چې د ګوندي وفادارۍ پر ځای ملي مسؤلیت ته ارزښت ورکړل شي؛ د احساساتي شعارونو پر ځای عقلاني بحث ته ځای ورکړل شي؛ او د واک د انحصار پر ځای د ګډ برخلیک فلسفه پیاوړې شي.

ځکه ملتونه هغه وخت له بحرانونو ژغورل کېږي چې سیاست د خلکو ترمنځ دېوالونه ونه دروي، بلکې د تفاهم، باور او ګډ راتلونکي پلونه جوړ کړي.