سیوري لاندې د فکرونو بقا
تاریخ کله هم یوازې د نیټو او پېښو زېرمه نه وي؛ تاریخ د فکرونو هغه پټ سیند دی چې کله د انقلاب په نوم راټوکېږي، کله د جهاد په شعارونو کې رنګ اخلي، او کله بیا د نظام تر نامه لاندې خپل مسیر ته دوام ورکوي. د ثور له کودتا سره، یوازې یو نظام نسکور نه شو؛ بلکې یو فکري زلزله رامنځته شوه چې د ټولنې تر ژورو طبقو پورې ورسېده.
هغه وخت، چې “انقلاب” د ټوپک له شپېلۍ سره اعلانېده، دیني ارزښتونه د ارتجاع په نوم تورن شول، او دودیز جوړښتونه د پرمختګ خنډ وبلل شول. د کلي محراب، د قومي جرګې سپین ږیري، او د ټولنې اخلاقي ستنې د شک په نښه شوې. خو فکرونه، لکه د اور سکروټې، هېڅکله په بشپړه توګه نه مري؛ یوازې تر خاورو لاندې پټېږي.
کلونه تېر شول، نظامونه بدل شول، بیرغونه واوښتل، خو دا پوښتنه تل ژوندۍ پاتې شوه: آیا فکر هم بدل شو، که یوازې نومونه بدل شول؟
نن، چې د زمانې څرخ یو ځل بیا پر بل لوري ګرځېدلی، خلک د ظاهرو تر شا د باطن لټه کوي. هغوی ګوري چې ځینې څېرې، که څه هم په نوو جامو کې راڅرګندې شوې، خو د عمل بڼه یې د تېر انعکاس ښکاري. کله چې کنټرول د نظم په نوم سختېږي، کله چې فکر د محدودیت په کړۍ کې بندیږي، او کله چې د بیان ازادي د مصلحت قرباني شي—نو ذهنونه بېرته هماغه زاړه فصلونه لولي.
خو حقیقت تر دې هم پېچلی دی. ټولنه یوازې د “موږ” او “هغوی” په ساده کرښو نه وېشل کېږي. ډېر هغه کسان چې پرون په یوه جبهه کې وو، نن د بل فکر تر اغېز لاندې دي. ځینې بدل شوي، ځینې مجبوره شوي، او ځینې بیا هماغه زاړه فکرونه د نوې ژبې په قالب کې وړاندې کوي.
اصلي خطر دلته دی: کله چې ملت د نومونو په جګړه بوخت شي، فکرونه بې له حسابه پاتې کېږي. که موږ یوازې پر دې تمرکز وکړو چې څوک پخوا څه وو، او نن څه نوم لري، نو کېدای شي له دې پوښتنې پاتې شو چې نن څه کوي او سبا څه کول غواړي.
بیداري دا نه ده چې یوازې څېرې رسوا کړو؛ بیداري دا ده چې معیارونه روښانه کړو. هر څوک—که هغه پخوانی چپی وي، مجاهد وي، یا طالب—باید د عمل، عدالت، او د خلکو د حقونو پر بنسټ وازمویل شي، نه یوازې د تېر پر ټاپه.
ځکه په پای کې، ملتونه د نومونو له بدلون نه، بلکې د فکرونو له اصلاحه ژغورل کېږي. که فکر بدل نه شي، نو تاریخ به بیا هماغه کیسه د نوو لوبغاړو په څېرو تکرار کړي. او که فکر بدل شي، نو حتی زړې څېرې هم کولای شي د نوي فصل برخه وګرځي.
