واړه بادونه، لویې ګډوډۍ: د ټولنیزو مزاحمتونو تمثیلي انځور په افغانستان کې
افغانستان له تاریخي پلوه د طوفانونو، جګړو، اشغالونو او ستر اختلافونو مرکز پاتې شوی دی. خو د دې ټولو تر څنګ یو بل پټ، خو تلپاتې ستونزمن واقعیت هم شته: هغه کوچني جریانونه، جهتونه او ډلې چې نه دومره ځواک لري چې د اور په څېر ټول هېواد وسوځوي او نه د طوفان په څېر د هر څه د نړولو توان لري، خو بیا هم د ټولنې د نظم او ارام د ګډوډېدو لامل ګرځي.
دا مقاله هڅه کوي د همدې پدیدې ادبي، ټولنیز او رواني اړخونه تشریح کړي.
۱. د استعاري انځور مانا
په ولسي ادبیاتو کې ډېر وخت د طبیعت پدیدې د ټولنیزو حالتونو د بیان لپاره کارول کېږي. په همدې لړ کې، د «طوفان» او «لمبو» یادونه د پیاوړو، ویرانوونکو او ژور بدلون راوستونکو قوتونو نښه ده.
ولې کله چې ووایو:
«ځینې جهتونه نه طوفان دي، نه اور؛ خو بیا هم مزاحم دي.»
نو دا جمله د ټولنې د هغه رنځ په لور اشاره کوي چې سرچینه یې د کوچنیو، خو ګډوډوونکو عواملو څخه راولاړېږي.
دا د هغه «وړو بادونو» تمثیل دی چې که څه هم کور نه ړنګوي، خو د خاورې او غبار د څپو په راایستلو سره د خلکو ساه تنګوي، د سترګو دید خرابوي او د ژوند خوږوالی تریخوي.
۲. د دغو جهتونو ځانګړتیاوې
د افغانستان په ټولنه کې دغه کوچني، خو مزاحم جهتونه څو عام ځانګړتیاوې لري:
الف) کمزور ځواک، خو لوړ شور
هغوی د پام وړ سیاسي، فکري یا نظامي بنسټ نه لري. خو د لږې وسلې، کمې پیسې یا محدودې هڅونې په وسیله داسې شور جوړوي چې د ټولنې فضا ګډوډوي.
ب) د ډلهای فکر کمزورتیا
ډېر وخت دغه جریانونه د شخصي ګټو، قومي تعصب، کوچني تنظیمي رقابت یا محدود فکري تندۍ له مخې حرکت کوي، نه د ملي ګټو له مخې.
ج) د ټولنیز نظم ګډوډول
که څه هم د لوی ناورین د رامنځته کولو توان نه لري، خو د شخړو خورول، اوازې جوړول، بېثباتي زېږول او د بدګمانیو نشرول په ډېر مهارت سره ترسره کوي.
د) دوامداره مزاحمت
هغه څه چې خطرناک یې کوي، د دوی تلپاتې ګډوډي ده، نه ځواک. لکه هغه ماشومان چې د خړو ډاګ په منځ کې دوړې پورته کړي؛ نه دښته له منځه وړي، خو د هر رهګذر حال خرابوي.
۳. ولې کوچني مزاحمتونه زیات حس کېږي؟
افغانستان د اوږدو کړکېچونو له امله ستړی شوی هېواد دی. په داسې فضا کې:
• خلک د لویو ناورینونو سره عادت شوي دي؛
• خو د کوچنیو ګډوډیو لپاره زغم کم شوی؛
• ټولنه د رواني فشار له امله د هرې وړې شخړې پر وړاندې حساسیت لري.
دا همدې حساسیت د هغو کوچنیو جهتونو سیوری ناروا غټ ښکاره کوي.
ځکه چې ټولنه نور د غبار او دوړې د زغملو توان نه لري.
۴. د مزاحمتونو ټولنیز زیانونه
د دغو وړو، خو ګډوډوونکو جهتونو دوام لاندې زیانونه رامنځته کوي:
✔ د اعتماد ماتېدل
خلک پر یو بل باور له لاسه ورکوي؛ هر څه د شکوې، ټوکې او بدګمانۍ رنګ اخلي.
✔ د ملي یووالي کمزوري کېدل
وړې ډلې د تفرقه اچولو له لارې لویې ستونزې زېږوي.
✔ رواني ستړیا
دوړې که هر څومره کوچنۍ وي، که هره ورځ مخ ته درشي، سترګې ستړې کوي.
✔ د پرمختګ مخنیوی
کله چې فضا همېشه ګډوډه وي، لویې طرحې، ملي پروګرامونه او څرنګلاړې پرمختیاوې نشي ترسره کېدای.
۵. د حل لاره: څنګه له کوچنیو بادونو ځان وساتو؟
الف) فکري شعور لوړول
تر ټولو مهمه سپر د عواملو د پېژندلو پوهه ده. کله چې خلک د دغو جهتونو ماهیت وپېژني، د هغوی مزاحمتونه بېاغېزې کېږي.
ب) مدني نظم پیاوړی کول
قانون، همغږي او ټولنیز نظم د هغو وړو ډلو وزرونه لنډوي چې بېمسؤلیته ګډوډي کوي.
ج) د ټولنیز روغتیا ساتنه
رواني ارامتیا او ټولنیز باور د دوړو پر وړاندې د سترګو ړونکي عینکې دي.
د) د ملي ګټو لومړیتوب
هر هغه جهت چې له ملي ګټو سرغړونه کوي، باید د ټولنې له خوا په ګډ غږ رد شي.
په ټوله که:
که څه هم په افغانستان کې ډېرې ستونزې د لویو قوتونو له لوري رامنځته شوي، خو د ټولنې د اوسني رنځ لویه برخه د همدغو وړو، مزاحمو بادونو له امله ده.
هغوی نه د هېواد د نړولو ځواک لري او نه د ټول خلکو د سوځولو وس. خو د دوړو د دوامداره پورته کولو له امله د ټولنې سترګې ستړې کوي، د خلکو ساه تنګوي او د نظم فضا ګډوډوي.
نو د حل لاره د طوفانونو سره مبارزه نه ده؛
بلکې د همدغو وړو بادونو د مزاحمت په کمولو کې ده.
هغه وخت به موږ د ارام، ثابت او باوري افغانستان پر لور ګام واخلو.
