ابوظبي، بانکداران او اسرائیل: د ستراتیژیکو ګټو کیسه
د اماراتو او اسرائیل اړیکې یوازې یو ناڅاپي قدم نه و، بلکې د پنځوس کلن ستراتیژیک سفر پایله وه. دا سفر د ځواک، پانګې او د خطرونو د مدیریت کیسه ده.
په ۱۹۷۱ کال کې امارات یوه ناپیاوړې فدرالي اداره وه. شیخ زاید سعودي عربستان «لوی ورور» وباله، له لوېدیځ سره یې اړیکې ونیولې او ټول پام یې د دولت د خوندي ساتلو او اقتصادي بنسټ ایښودلو پر لور و. په بهرنۍ پالیسي کې تهاجمي فکر نه و، او دا تګلاره تر ۲۰۰۴ کال پورې دوام وکړه، کله چې شیخ زاید مړ شو او واک نوې نسل ته ولېږدول شو.
محمد بن زاید او محمد بن راشد پرېکړه وکړه چې د تېلو شتمني باید په نړیوال ځواک او نفوذ بدله شي. دوبۍ ځان د سوداګرۍ او ګرځندوی مرکز وګرځاوه، او ابوظبي د پانګې، بانکدارۍ او دولتي ځواک کنټرول ترلاسه کړ. د ۲۰۰۸ کال مالي بحران کې دوبۍ د پورونو له درنه بار لاندې راغله، خو ابوظبي د شل میلیارده ډالرو په ورکولو سره دوبۍ ژغوره، او له هماغه شېبې اصلي واک ابوظبي ته ولاړ.
له همدې ځایه د اماراتو بهرنۍ پالیسي بدله شوه. د عربي پسرلي څپې محمد بن زاید ته وښوده چې ولسواکۍ، عوامي خوځښتونه او اخوان المسلمین د دوی د سلطنت لپاره لوی ګواښ دي. دښمنان واضح شول: ولسي تحرکات، اخوان المسلمین او ایران.
په یمن کې امارات په پیل کې د سعودي عربستان تر څنګ ولاړ و، خو ژر اختلافات ښکاره شول. سعودي عربستان له اخوان المسلمین سره کار وکړ، خو امارات هغوی په نښه کړل، په جنوبي یمن کې یې د بېلتون غوښتونکو ملاتړ وکړ او د سره سمندرګي پر لارو خپل نفوذ پراخ کړ. نن د دواړو هېوادونو ترمنځ باور سخت کم شوی.
په لیبیا کې امارات خلیفه حفتر ته ښکاره ملاتړ ورکړ، وسلې او پرمختللي دفاعي سیستمونه یې ورکړل. په سوډان کې هم ورته تورونه مطرح شول. امارات د مستقیم اشغال پر ځای د پراکسي ډلو، بندرونو، ځمکو او پانګونې له لارې نفوذ ترلاسه کړ.
د دې ټولو بدلونونو تر شا نړیوال مالي نظام مهم رول درلود. په ۲۰۰۸ کال کې د دوبۍ د ژغورلو شل میلیارده ډالر د نړیوالو بانکدارانو په همکارۍ ورکړل شول. ګولډمین سیکس، مورګن سټینلي او جیپي مورګن د ابوظبي پانګیز صندوقونو سره شریک شول، سویسي او برتانوي بانکونو خلیجي پانګه نړیوالو بازارونو ته ونښلوله، او IMF او نړیوال بانک د مالي قوانینو او چوکاټ جوړولو کې لارښوونه وکړه.
د دې ستراتیژیک پلان پایله دا شوه چې ابوظبي پر تېلو تکیه کمه کړه او په ټکنالوژۍ، انرژۍ او بنسټیزو پروژو سترې پانګونې وکړې. د ابوظبي خپلواک پانګیز صندوق اوس د نړۍ له پیاوړو صندوقونو څخه دی، او دا مالي ځواک د سیاسي او دیپلوماتیکو پرېکړو په شکل څرګند دی.
همدلته د اسرائیل سره د اړیکو پرېکړه راښکاره شوه. دواړو هېوادونو ګټې یو ځای شوې: اخوان المسلمین او ایران د دواړو لپاره ګواښ و. اسرائیل ټکنالوژي، امریکا جنګي وسایل او د نړیوالو بانکدارانو پانګه وړاندیز کړه، او د دې پایله د ابراهیم تړون و.
د غزې جګړې وروسته، ابراهیم تړون په کور دننه لږه ستونزه پیدا کړه. عرب نړۍ کې د خلکو سخت غبرګون څرګند شو، او اوس د دولت د ستراتیژیکو ګټو او د خلکو د احساساتو ترمنځ تشه ښکاره ده.
امارات نن یوه کوچنۍ، خو ځواکمنه او اغېزمنه سیمه ییزه لوبغاړی ده. د سعودي عربستان سره کشمکش شته، د ایران سره دښمني دوام لري، او د پاکستان سره اړیکې سړې شوي، خو ابوظبي شا ته نه دی تللی. هغه خپل پوځ، اقتصاد او دیپلوماتیک ځواک په یو ځای کاروي. امارات په خلیج کې د امریکا او اسرائیل مهم، خو ځوان شریک دی، او د نړیوال مالي نظام یوه فعال برخه ده.
دا کیسه پای ته نه ده رسیدلې. راتلونکي کلونه ښایي د سیمې سیاست په ژوره توګه بدل کړي، او امارات به د خپلو ستراتیژیکو اهدافو تعقیب ته دوام ورکړي.
