د ذهن انجنیران؛ له فردي شعور څخه تر سیاسي او ټولنیز جوړښت پورې
دا تصویر په لومړي نظر کې یو ساده کارتون ښکاري، خو په ژوره مانا د انسان د شعور، ټولنیز فکر او سیاسي پوهاوي استعاروي انځور وړاندې کوي. د انسان سر دلته د یوې پرانیستې فضا په څېر انځور شوی چې دننه یې څو کسان په کار بوخت دي. دا کارګران د ذهن دننه د نظم، پاکوالي او بیا رغونې هڅه کوي. همدا صحنه موږ دې ته رابولي چې ذهن یوازې شخصي پدیده نه ده، بلکې د ټولنې او سیاست د جوړښت بنسټ هم دی.
هغه څوک چې زاړه توکي راباسي، د فکري نقد او تاریخي حسابورکولو نښه ده. ټولنې چې له خپل تېر سره صادقانه مخامخ نه شي، له زړو تعصبونو، افراطي روایتونو او تحمیلي ایډیالوژیو نه ځان ونه باسي، نو په راتلونکې کې هم د هماغو تېروتنو تکرار ته محکومېږي. ذهن که د فرد وي او که د ملت، د پاکولو او تصفیې بهیر ته اړتیا لري.
هغه څوک چې بیلچه کاروي، د جوړښتونو د بیا ارزونې استازیتوب کوي. په سیاسي مانا، دا د قدرت د نقد، د روایتونو د شننې، او د تبلیغ او حقیقت ترمنځ د توپیر کولو ځواک دی. که دا ځواک غیرفعال شي، ذهن د بهرنیو روایتونو، تبلیغاتو او احساساتي تحریکونو ښکار ګرځي. په همدې ځای کې تصویر یوه مهمه پوښتنه راپورته کوي: ایا زموږ ذهنونه زموږ خپل دي، که نور یې راته اداره کوي؟
هغه څوک چې دوربین نیولی، د ستراتیژیک لید سمبول دی. ټولنه چې یوازې په ورځنیو بحرانونو کې ډوبه وي او اوږدمهاله لید ونه لري، د نورو د طرحو په ډګر بدلېږي. سیاسي ثبات او ټولنیز پرمختګ هغه مهال رامنځته کېږي چې فکري افق پراخ وي او راتلونکی له تدبیر سره وکتل شي.
په ټولنیز اړخ کې، دا تصویر دا هم راښيي چې ذهن یو ګډ کارځای دی. یعنې فکر یوازې فردي نه دی؛ کورنۍ، ښوونځی، رسنۍ، دیني او سیاسي بنسټونه ټول د انسان د ذهن په جوړولو کې ونډه لري. که دا بنسټونه سالم او مسوولانه عمل وکړي، نو پایله یې روښانه ذهنونه دي؛ خو که د تبلیغ، تعصب او ناسمې اجنډا وسیله شي، ذهنونه له “فکري کثافاتو” ډکېږي.
د تصویر موسکا لرونکې څېره دا پیغام لري چې داخلي نظم، بهرنی تعادل زېږوي. کله چې شعور منظم وي، سیاسي پرېکړې هم عقلاني کېږي، او ټولنیز چلند له افراط او تفریط څخه لرې پاتې کېږي. برعکس، ګډوډ ذهنونه ګډوډ سیاستونه او بېثباته ټولنې زېږوي.
دا انځور موږ ته وایي چې ریښتینی بدلون له ذهنه پیلېږي. که ذهنونه اصلاح شي، ټولنیز جوړښتونه هم بدلېږي. که شعور بیدار شي، سیاست هم بالغ کېږي. نو د فردي ذهني اصلاح تر څنګ، ټولنه هم باید د خپلو فکري سرچینو، روایتونو او سیاسي فرهنګ په اړه ژور او انتقادي فکر وکړي. ځکه په نهایت کې، ملتونه هغه لوري ته ځي چې ذهنونه یې ټاکي.
