دوحې مذاکرات: د پاکستان غوښتنې، د اسلامي امارت ځوابونه او د سیمهییزو ستراتیژیک توازنونه
دوحې مذاکرات د افغانستان او پاکستان ترمنځ د شخړو د حل هڅه ده، خو د دې خبرو اترو اصلي اهمیت یوازې د دوه هېوادونو ترمنځ نه، بلکې د سیمې د امنیتي او ستراتیژیکو توازنونو په رڼا کې دی. د افغانستان اسلامي امارت او د پاکستان دولت دواړه هڅه کوي خپلې ملي ګټې خوندي کړي، خو د اوږدې مودې تېرې تجربې، د ټې،ټې،پې فعالیت، او نړیوال فشارونه د مذاکراتو په نتیجه مستقیم اغېز لري.
پاکستاني غوښتنې او ګواښونه
د پاکستان له لوري د منځګړیو ته وړاندې شوي غوښتنې څرګندوي چې اسلاماباد غواړي په افغانستان کې د ټې،ټې،پې شتون محدود کړي او د هند او پاکستان په اړیکو کې د افغانستان رول کنټرول کړي. د دغو غوښتنو مهم ټکي په لاندې ډول دي:
• د ټې،ټې،پې مشران او غړي دې له افغانستان وایستل شي.
• ټې،ټې،پې دې د جهاد پر ځای د شرارت په توګه وپیژندل شي.
• د پاکستان په خاوره د ټې،ټې،پې بریدونو د بندیدو لپاره د افغانستان فعال رول.
• د هند سره د افغانستان اړیکې باید له سره وکتل شي.
همدارنګه، اسلاماباد خبرداری ورکړی چې که د پاکستان په سرحدي سیمو کې بریدونه ادامه ومومي، نو ورته ځوابونه به د افغانستان په خاوره کې ورکړل شي. دا ګواښ د سیمهییز امنیت د نازکۍ ښکارندوی دی.
د اسلامي امارت ځوابونه او دلیلونه
د افغانستان پلاوی (د دفاع وزیر ملا یعقوب په مشري) په واضح ډول موقف اخیستی دی:
1. د ټې،ټې،پې فعالیت د اوسنیو شرایطو نوې موضوع نه ده، بلکې شاوخوا ۲۲ کلن دی؛ نو د افغانستان پر واک تر ډیره حده نه دي پورې اړه لري.
2. اسلامي امارت هیڅکله د ټې،ټې،پې د جهاد یا شرارت فتوا نه ورکوي.
3. که پاکستان د مشخصو افرادو په اړه معلومات لري، باید افغانستان ته وړاندې کړي څو اړوند اقدامات ترسره شي.
4. افغانستان په خپل خارجي سیاست کې د هېچا فرمایش نه مني.
5. د پاکستاني حملو پر وړاندې موقف څرګند دی: د حملې په ځواب کې به غبرګون څرګند شي.
دغه ځوابونه د افغانستان د خپلواکې سیاست، د داخلي ملي حاکمیت، او د تاریخ د تجربو پر بنسټ ولاړ دي.
سیمهییز او نړیوال ستراتیژیک اغېزونه
دوحې مذاکرات یوازې د افغانستان-پاکستان اړیکو پورې محدود نه دي؛ د لویونړیوالو قدرتونو لکه امریکا، چین، او روسیې احتمالي لیدنې ښيي چې مذاکرات په نړیوالو ستراتیژیکو انډولونو هم اغېز لري. د مذاکراتو پایلې کولای شي د سیمې امنیتي توازن، د نړیوالو ځواکونو حضور، او د ترهګرو ډلو فعالیتونه مستقیم بدل کړي.
د افغانستان موقف چې د بهرنیو فشارونو پر وړاندې خپلواکي ټینګوي، د سیمې د نورو هېوادونو لپاره د اندېښنې وړ دی. پاکستان هڅه کوي د افغانستان په خاوره کې د ټې،ټې،پې فعالیت محدود کړي، خو اسلامي امارت د خپلواک تصمیم نیولو له لارې دغه فشارونه ردوي.
لنډه داچه:
دوحې مذاکرات د یوې نازکې مرحلې په توګه مطرح دي، چې د دواړو خواوو له انعطاف، د تاریخ د درس اخیستلو، او د سیمهییزو او نړیوالو فشارونو د درک پرته د اوږدمهاله حل امکان کم دی.
• که پاکستان غوښتنې په یو اړخیزه توګه ومنل شي، دا به د افغانستان خپلواک تصمیم نیونې ته تاوان ورسوي او د سیمهییز امنیت ستونزې زیاتې کړي.
• که اسلامي امارت کلک دریځ وساتي، ممکن مذاکرات ټوکي پاتې شي یا د تنش نوې کچې ته ورسېږي.
• د نړیوالو قدرتونو احتمالي ونډه کولای شي مذاکرات په داسې ډول اغېزمن کړي چې د دواړو خواوو د امنیت او اقتصادي ګټو ترمنځ یو نازک توازن رامنځته شي.
په لنډه توګه، مذاکرات په دوه محورونو ولاړ دي: د داخلي ملي واک ټینګښت او د سیمهییزو امنیتي اړتیاوو مدیریت. د پایلې بریا یا ناکامي به نه یوازې د افغانستان او پاکستان، بلکې د ټولې جنوبي او مرکزي اسیا د ثبات لپاره مهمه وي.
