د ملتونو د برخلیک هنداره؛ پوهه، سیاست او د تاریخ درس
ملتونه یوازې په جغرافیه، وسلو او شتمنیو نه لوړېږي؛ د ملتونو اصلي قوت د هغوی په فکر، پوهه، سیاسي شعور او د مسئولیت په احساس کې نغښتی وي. تاریخ تل دا پوښتنه له انسانانو کوي چې ولې ځینې ټولنې له کړاوونو وروسته د پرمختګ پر لور حرکت کوي، خو ځینې نورې د اوږدو بحرانونو په کړۍ کې بندې پاتې کېږي؟
په دې تصویر کې دوه بېلابېل روایتونه ښکاري؛ یو روایت د هغو ټولنو دی چې د اوږدو شخړو، بې ثباتیو او سیاسي اختلافاتو له تجربو وروسته د خبرو، تفاهم او د سیاسي تدبیر د لارې د حل هڅه کوي؛ بل روایت د هغو ملتونو د درد کیسه کوي چې جګړو، داخلي کمزورۍ او د فکر د کمښت له امله یې نسلونه د بحرانونو قرباني شوي دي.
خو د تاریخ ژوره مانا یوازې په اشخاصو او څېرو کې نه ده؛ اصلي کیسه د ملتونو د ذهنیت کیسه ده. هغه ټولنه چې تعلیم، پوهاوی او د قانون درناوی پیاوړی کړي، د ستونزو له منځه د وتلو لارې پیدا کوي. او هغه ټولنه چې فکر یې د تعصب، احساساتو او لنډمهالو ګټو قرباني شي، ښايي کلونه د خپلو تېروتنو بیه ورکړي.
پوهه د ملتونو رڼا ده، سیاست د عقل هنر دی، او مسئولیت د دولتونو او ولسونو ترمنځ هغه تړون دی چې د راتلونکي بنسټ جوړوي. یو بیدار ملت پوهېږي چې دښمني دایمي حل نه دی، بلکې تفاهم، تدبیر او د راتلونکو نسلونو فکر کول د دوامدار عزت لاره ده.
د افغانستان او سیمې د وروستیو لسیزو تجربې موږ ته دا درس راکوي چې یوازې د قدرت مبارزه ملتونه نه ژغوري؛ ملتونه هغه وخت خپل برم ته رسېږي چې قلم، پوهه او شعور د ټوپک او تعصب پر ځای د لارې مشران شي.
تاریخ د هر ملت مخې ته هنداره ږدي؛ په دې هنداره کې د پرمختګ څېره هغه وخت ښکاري چې انسانان د پرون له دردونو زده کړه وکړي او د سبا لپاره د عقل، عدالت او مسئولیت پر بنسټ تصمیم ونیسي.
ځکه د ملتونو ریښتینی انقلاب د ماڼیو له دننه نه، بلکې د خلکو د فکر له بدلون څخه پیلېږي. بیدار ذهنونه قوي ملتونه جوړوي، او ناپوهۍ یوازې د بحرانونو نسلونه اوږدوي.
