اسلامي امت: د خپلو ښامارانو په ژامو کې اسیر
اسلامي نړۍ نن ورځ د بهرنیو یرغلګرو د بمونو او استعماري پلانونو تر څنګ د خپلو ښامارانو له امله راپرځېدلې؛ بلکې د خپلو ملي بیرغونو، مقدس نعرو او ظاهري اتحادونو تر پوښ لاندې په لسګونو ټوټو ویشل کېږي. هغه خونړۍ جګړې چې په یمن، لیبیا، سوډان، صومالیا، سوریه روانې دي، یوازې کورنۍ شخړې نه دي؛ دا د اسلامي دولتونو ترمنځ د نیابتي جنګونو، پټو ګټو-زیانونو او ستراتیژیکو سیالیو پیچلي جال دی، چې اصلي موخه یې واک، سرچینې او جیو-پولیټیکل برلاسي ده.
یمن د دې سیمهییزې شطرنج تر ټولو روښانه او دردناکه بېلګه ده. سعودي عربستان د "مشروع حکومت" د ملاتړ تر نامه لاندې بمبارۍ کوي، خو په اصل کې د خپل جنوبي سرحد د ساتنې، ایراني نفوذ د مهارولو او د بابالمندب تنګي د کنټرول لپاره لوبه کوي – هغه تنګي چې نړیوال تجارتي لارې یې د زړه په څېر ګرځوي. متحده عرب امارات بیا د جنوبي یمن د بېلتونپالو (STC) په ملاتړ سره بندرونه، ټاپوګانې او سمندري مسیرونه تر واک لاندې راولي، چې دا کار د افریقا-عربي اقتصادي محور جوړولو لپاره ستراتیژیک اهمیت لري. ایران د حوثیانو له لارې مداخله کوي، نه د یمني ولس د خلاصون لپاره، بلکې د سعودي پر ضد د فشار یو پیاوړی کارت په لاس کې وساتي. په پایله کې، یمن د اسلامي امت د اتحاد سمبول نه، بلکې د سیمهییزو قدرتونو د ګټو د تصادم میدان ګرځېدلی، چیرې چې تېل، جغرافیه او نفوذ د دین تر پوښ لاندې اصلي لوبغاړي دي.
لیبیا بیا د بل ناورین روښانه انځور دی، چیرې چې د قذافي له سقوط وروسته د ازادۍ خوبونه په نیابتي جګړو کې خاورې شول. مصر او امارات د جنرال خلیفه حفتر ملاتړ کوي، نه یوازې د سیاسي ثبات لپاره، بلکې د اسلامي انقلابي جریانونو، ولسواکې او ازاد فکر د مخنیوي لپاره – ځکه چې دا ډول بدلونونه د دوی استبدادي نظامونو ته ګواښ جوړوي. ترکیه او قطر د طرابلس حکومت ته ولاړ دي، چې دا ملاتړ د اسلامي تمایلاتو ترڅنګ د مدیترانې سمندري ګازو ذخیرو، پوځي اډو او د اروپا-افریقا ترمنځ د نفوذ پراخولو لپاره دی. لیبیا د عرب پسرلي د ناکامۍ سمبول شوه: یو هېواد چې د اسلامي دولتونو د ستراتیژیکو سیالیو قرباني ګرځېدلی، چیرې چې تېل او ګاز د جنګ اصلي اوربل دي.
سوډان د عبرت تر ټولو ژور او دردناک درس ورکوي. دلته پوځي او نیمه پوځي ډلې یو د بل پر ضد ولاړې دي، خو تر شا یې د اماراتو، مصر او نورو پټې لاسونه کار کوي. امارات د جنرال حميدتي مليشو په ملاتړ د سرو زرو کانونو، سمندري بندرونو او افریقایي قارې ته د نفوذ پراخولو لپاره سرمایهګذاري کوي؛ مصر بیا د نیل سیند د اوبو کنټرول او خپل ملي امنیت ته ګوري. سوډاني ولس د لوږې، مهاجرت او وژنو په اور کې سوځي، خو اصلي پرېکړې په ابوظبي، قاهره، انقره او نورو پایتختونو کې کېږي. دا جګړه نه یوازې کورنۍ ده، بلکې د افریقا-عربي اقتصادي محورونو د جوړولو او ړنګولو لپاره ستراتیژیک پلان دی.
صومالیا له لسیزو راهیسې د اسلامي او نړیوالو قدرتونو د ازمایښت میدان پاتې شوی. ترکیه دلته پوځي اډې جوړې کړې، قطر سیاسي او اقتصادي ملاتړ ورکوي، امارات د محلي بندرونو او ملیشو له لارې نفوذ کوي – هر یو د "ثبات او مرستې" تر نامه لاندې خپل ستراتیژیک اهداف تعقیبوي. صومالیایي دولت لا هم کمزوری دی، ځکه چې یو پیاوړی او خپلواک صومالیا د ډېرو سیمهییزو لوبغاړو د ګټو پر ضد دی، چې دا کار د افریقایي قرن د کنټرول لپاره کلیدي اهمیت لري.
سوریه د دې ټولو نیابتي جګړو مرکزي زړه دی، چیرې چې ایران د شیعي هلال د ساتنې لپاره، ترکیه د کردي مسئلې او سرحدي نفوذ لپاره، سعودي او قطر د ایران د مهار لپاره، او حتی پاکستان په غیر مستقیم ډول د اسلامي بلاکونو د توازن لپاره ښکېل دي. سوریه نه یوازې د بشري ناورین میدان ده، بلکې د منځني ختیځ د نوې نقشې د جوړولو لپاره ستراتیژیک ډګر دی، چیرې چې ګازي پایپلاینونه، پوځي اتحادونه او مذهبي تقسیمونه اصلي لوبغاړي دي.
پاکستان که څه هم په مستقیم جنګ کې نه ښکاري، خو د یمن بحران، ایران-سعودي سیالۍ او اسلامي بلاکونو ترمنځ د دیپلوماتیک توازن په سیاست کې ژور ښکېل دی. د پوځي مرستو، سفارتي خاموشیو او ستراتیژیکو اتحادونو له لارې، پاکستان هڅه کوي خپل موقعیت وساتي، خو د دې تقابل اغېزې – لکه اقتصادي فشارونه او کډوالۍ – ترې نه شي تښتېدلی. دا هېواد د جنوبي آسیا او منځني ختیځ ترمنځ د پل په توګه، د دې جګړو په ستراتیژیکې معادلې کې کلیدي رول لوبوي.
د دې ټولو جګړو تر ټولو خطرناک اړخ دا دی چې دین د ګټو د توجیه کولو وسیله ګرځول شوی. هر لوری ځان د اسلام اصلي ساتونکی بولي، خو په عمل کې مسلمان وینه د واک او سرچینو په مقابل کې ارزانه ګڼي. اصلي اهداف نه دیني عقیدې دي، بلکې اقتصادي بازارونه، جیو-اسټراټیژیک موقعیتونه، طبیعي سرچینې او نړیوال امتیازات دي – چې دا ټول د اسلامي امت د اتحاد پر ځای د تقسیم لپاره کارول کېږي.
اسلامي امت نن ورځ د بهرنیو ښامارانو تر خولې نه، بلکې د خپلو اسلامي ښامارانو – هغو مشرانو او دولتونو – تر ژامو لاندې اسیر دی. تر هغه چې دا امت د ملتونو پر ځای د ولسونو ګټې په نظر کې ونیسي، تر هغه چې د نیابتي جګړو پر ځای د ګډ عقل، عدالت، اقتصادي همکارۍ او خپلواکې دیپلوماسۍ لار غوره کړي، دا اور به بلېږي، نقشې به بدلېږي، او جنازې به یوازې د بېګناه مسلمانانو وي. دا جګړې نه د حق او باطل ترمنځ دي، بلکې دا راښيي چې اسلامي نړۍ تر ټولو لویه قرباني د اسلامي سیاستونو د غلطې کارونې ده، نه د اسلام دښمنانو. د حل لپاره، اسلامي مشران باید د سیمهییزو اتحادونو جوړولو، اقتصادي انحصار کمولو او ولسي ډیالوګونو له لارې نوې ستراتیژي جوړه کړي – چې دا کار نه یوازې د جګړو مخنیوی کوي، بلکې د اسلامي امت د واقعي احیا لپاره بنسټ ږدي.
