د افغانستان، ایران او پاکستان وضعیت؛ ولسي غبرګون، دولتي فشار او سیمهییزې ننګونې
د کارپوهانو د نظریو تر عنوان لاندې
د افغانستان، ایران او پاکستان وضعیت؛ ولسي غبرګون، دولتي فشار او سیمهییزې ننګونې
د افغانستان، ایران او پاکستان سیاسي او ټولنیز وضعیتونه په وروستیو کلونو کې د ژورو ننګونو او پیچلي کړکېچونو شاهدان دي. د کارپوهانو په نظر، که څه هم دا درې هېوادونه له جغرافیایي، تاریخي او فرهنګي اړخونو سره تړلي دي، خو د ولسي غبرګون، د حکومتونو د چلند او د بهرنیو لاسوهنو په برخه کې د پام وړ توپیرونه لري.
ایران: فعال ولس او ښکاره مقاومت
کارپوهان په دې باور دي چې ایران د اقتصادي فشارونو، نړیوالو بندیزونو، د اسعارو د ارزښت کمېدو او د ژوند د لګښت د زیاتوالي له امله له پراخو ولسي اعتراضونو سره مخ دی. د دوی په وینا، د ایران ځانګړنه دا ده چې ولسونه د حکومت د فشارونو پر وړاندې عملي مقاومت کوي او د امنیتي محدودیتونو پر وړاندې یې ویره کمزورې ده.
دا حالت نه یوازې د حکومت او ولس ترمنځ واټن زیات کړی، بلکې بهرنیو سیالانو ته یې د مداخلې فرصتونه هم برابر کړي دي.
پاکستان: اقتصادي کمزوري او نیمهفعاله ولسي غبرګون
کارپوهان د پاکستان وضعیت د اقتصادي بحران، لوړ انفلاسیون، بهرني پور او سیاسي بېثباتۍ له کبله حساس بولي. دوی ټینګار کوي چې حکومتونه د پرلهپسې سیاسي بدلونونو له امله خپل مشروعیت له لاسه ورکړی دی.
سره له دې چې ولسي اعتراضونه په پاکستان کې وخت ناوخت راپورته کېږي، خو دا اعتراضونه تر ډېره دوامدار نه دي. اقتصادي ستونزې او سیاسي کمزوري بهرنیو لاسوهنو ته د نفوذ زمینه برابروي.
افغانستان: چوپ ولس او متمرکز واک
کارپوهان په افغانستان کې وضعیت د ایران او پاکستان په پرتله ځانګړی بولي. که څه هم هېواد له ژور اقتصادي بحران، نړیوال انزوا او بېکارۍ سره مخ دی، خو ولسي اعتراضونه پکې پراخ نه دي.
کارپوهانو د دې وضعیت علت په سخت امنیتي کنټرول، د مدني فضا کمښت او د سیاسي بدیلونو نشتوالي کې ګڼلی دی. دوی زیاتوي چې دا چوپتیا د رضایت نښه نه ده، بلکې د پټې بېثباتۍ څرګندونه ده.
مقایسه:
• ایران: فعال ولس، ښکاره او دوامداره مقاومت، لوړ امنیتي فشار
• پاکستان: نیمهفعاله ولسي غبرګون، اقتصادي کمزوري، سیاسي بېثباتي
• افغانستان: چوپ ولس، متمرکز واک، ژوره اقتصادي او ټولنیزه ستونزه
کارپوهان ټینګار کوي چې دوامدار ثبات یوازې د امنیتي فشار له لارې نه شي تأمین کېدای. هغه هېوادونه چې د ولس اقتصادي اړتیاوې، سیاسي مشارکت او عدالت له پامه غورځوي، بالاخره له ژورو بحرانونو سره مخ کېږي. همدارنګه، داخلي کمزورۍ تل بهرنیو سیالانو ته د مداخلې فرصت برابروي.
په مجموعی توګه ویلی شو چه:
د سیمې د هېوادونو د ثبات یوازینۍ لار د مشروع حکومتدارۍ، اقتصادي اصلاحاتو، د ولس د مشارکت پراختیا او د اعتماد بیا رغول دي. کارپوهان باور لري چې دا اقدامات نه یوازې د کورنیو بحرانونو مخنیوی کوي، بلکې د بهرنیو لاسوهنو پر وړاندې هم د دفاعي قوت په توګه عمل کوي.
