واړه بادونه، لویې ګډوډۍ: د ټولنیزو مزاحمتونو تمثیلي انځور په افغانستان کې
عبد المالک سرور
افغانستان له تاریخي پلوه د طوفانونو، جګړو، اشغالونو او لویو اختلافونو مرکز پاتې شوی دی. خو د دې ټولو تر څنګ یو بل پټ، خو تلپاتې ستونزمن واقعیت هم شته: هغه کوچني جریانونه، ډلې او جهتونه چې نه دومره ځواک لري چې ټول هېواد وسوځوي او نه د طوفان په څېر د هر څه د نړولو توان لري، خو بیا هم د ټولنې د نظم او ارامۍ د ګډوډېدو لامل ګرځي.
دا لیکنه هڅه کوي د همدې پدیدې ادبي، ټولنیز او رواني اړخونه تشریح کړي.
۱. د استعاري انځور مانا
په ولسي ادبیاتو کې ډېری وخت د طبیعت پدیدې د ټولنیزو حالاتو د بیان لپاره کارول کېږي. د بېلګې په توګه، «طوفان» او «اور» د پیاوړو، ویجاړوونکو او ژورو بدلون راوستونکو قوتونو نښه ده.
خو کله چې وایو:
«ځینې جهتونه نه طوفان دي، نه اور؛ خو بیا هم مزاحم دي»
نو دا جمله د ټولنې هغه درد ته اشاره کوي چې سرچینه یې کوچني، خو ګډوډوونکي عوامل دي.
دا هماغه «واړه بادونه» دي چې که څه هم کور نه ړنګوي، خو د دوړو په پورته کولو سره د خلکو ساه تنګوي، سترګې ستړې کوي او د ژوند خوند تریخوي.
۲. د دغو جهتونو ځانګړتیاوې
الف) کمزوری ځواک، خو لوړ شور
دا ډلې قوي بنسټ نه لري، خو د لږو امکاناتو په وسیله دومره شور جوړوي چې د ټولنې فضا ګډوډ کړي.
ب) د ډلهییز فکر نشتوالی
ډېر وخت دا جریانونه د شخصي ګټو، قومي تعصب او یا محدود فکري تندلاریتوب له مخې حرکت کوي، نه د ملي ګټو له مخې.
ج) د ټولنیز نظم ګډوډول
د اوازو خپرول، بېباوري، شخړې او بدګمانۍ خورول یې اصلي کار وي.
د) دوامداره مزاحمت
خطر یې په ځواک کې نه، بلکې په دوام کې دی؛ لکه ماشومان چې تل دوړې پورته کوي: نه ځمکه ورانوي، خو د هر تېرېدونکي حال خرابوي.
۳. ولې کوچني مزاحمتونه ډېر حس کېږي؟
افغانستان د اوږدو کړکېچونو له امله ستړی شوی هېواد دی. په داسې حالت کې:
• خلک له لویو ناورینونو سره عادت شوي،
• خو د کوچنیو ستونزو زغم یې کم شوی،
• ټولنه له رواني فشار څخه د هرې وړې شخړې پر وړاندې حساسه ده.
همدا حساسیت کوچني جهتونه لوی ښکاره کوي، ځکه خلک نور د دوړو زغملو توان نه لري.
۴. ټولنیز زیانونه
• د باور له منځه تلل: خلک پر یو بل شکمن کېږي.
• د ملي یووالي کمزوري کېدل: واړه اختلافونه لوی درزونه جوړوي.
• رواني ستړیا: دوامداره ګډوډي خلک ذهناً ستړي کوي.
• د پرمختګ مخنیوی: ګډوډه فضا کې هیڅ لویه طرحه نه شي عملي کېدای.
۵. د حل لارې
الف) فکري شعور لوړول
کله چې خلک دا جریانونه وپېژني، اغېز یې کمېږي.
ب) مدني نظم پیاوړی کول
قانون او ټولنیز نظم د ګډوډوونکو ډلو لاس لنډوي.
ج) د ټولنیز روغتیا ساتنه
ذهني ارامتیا او متقابل باور تر ټولو قوي سپر دی.
د) ملي ګټو ته لومړیتوب
هر هغه جهت چې ملي ګټې زیانمنوي، باید په ګډه رد شي.
که څه هم د افغانستان ډېری ستونزې د لویو قوتونو له لوري رامنځته شوې، خو د ننني ټولنیز رنځ ستره برخه د همدغو وړو مزاحمو بادونو له امله ده.
هغوی نه هېواد نړولای شي او نه خلک سوځولای، خو د دوامداره دوړو په پورته کولو د ټولنې سترګې ستړي کوي او فضا ګډوډوي.
نو حل د طوفانونو په ماتولو کې نه دی،
بلکې د همدغو وړو بادونو د اغېز په کمولو کې دی.
همدلته د ارام، ثابت او باوري افغانستان لاره پیلېږي✋🏽
