د ایران جګړه او د روسیې پټه ستراتیژي

طاهر باوری

ایران هغه هدف نه و چې د United States په ستراتیژیکو محاسبو کې د چټک کنټرول وړ ګڼل کېده. تمه دا وه چې د محدودو پوځي فشارونو او سیاسي انزوا له لارې به ایران یا تسلیم شي او یا به یې ستراتیژیک جهت بدل شي. خو د جګړې اوږدېدل او د ایران مقاومت دا وښودله چې سیمه‌ییز واقعیتونه تر دې ډېر پېچلي دي.

په دې منځ کې، د Russia رول تر ټولو مهم خو لږ څرګند دی. روسیه که څه هم په ښکاره ډول له مستقیمې مداخلې ډډه کوي، خو په عملي توګه هڅه کوي چې د جګړې له وضعیت څخه ستراتیژیکه ګټه ترلاسه کړي.

د جګړې جیوپولیتیک ماهیت

د ایران پر وړاندې روان فشار یوازې نظامي نه، بلکې ژور جیوپولیتیک او اقتصادي ابعاد لري. منځنی ختیځ د نړۍ د انرژۍ تر ټولو مهمه سرچینه ده، او د دې سیمې کنټرول د نړیوال ځواک د توازن په ټاکلو کې اساسي رول لري.

د ایران جغرافیه، د انرژۍ زیرمې، او د اسیايي بازارونو سره نږدېوالی، دا هېواد د نړیوالو سیالیو په مرکز بدل کړی دی. له همدې امله، د ایران پر وړاندې هر اقدام په مستقیم ډول د نړیوال اقتصاد او سیاست پر توازن اغېز کوي.

د روسیې ستراتیژیک اهداف

روسیه په دې بحران کې څو بنسټیز اهداف تعقیبوي. لومړی، د امریکا د نظامي او سیاسي نفوذ کمول دي. مسکو په دې باور دی چې د منځني ختیځ څخه د امریکا د حضور کمېدل به د نړیوال ځواک توازن بدل کړي.

دویم، روسیه د څو قطبي نړیوال نظام ملاتړ کوي. د China سره په همغږۍ، هڅه کوي چې نړیوال نظم له یو قطبي حالت څخه وباسي او د نوو قدرتونو لپاره ځای رامنځته کړي. په دې چوکاټ کې، د BRICS رول هم مهم ګڼل کېږي.

درېیم، روسیه د سیمه‌ییزو توازنونو ساتلو ته اهمیت ورکوي، څو د مستقیمې جګړې مخه ونیسي او خپل نفوذ پراخ کړي.

د ایران ستراتیژیک اهمیت د روسیې لپاره

ایران د روسیې لپاره یوازې یو شریک نه، بلکې یو مهم جیوپولیتیکي محور دی. دا هېواد د روسیې لپاره د هند سمندر ته د لاسرسي یوه مهمه لاره برابروي، چې د نړیوال تجارت لپاره حیاتي ارزښت لري.

سربېره پر دې، ایران د لوېدیځ د نفوذ پر وړاندې یو مهم خنډ ګڼل کېږي. که ایران کمزوری یا تجزیه شي، نو دا به د امریکا لپاره لاره هواره کړي چې خپل نفوذ نور هم پراخ کړي، چې دا به د روسیې او چین لپاره ستراتیژیک خطر وي.

اقتصادي اغېزې او فرصتونه

د جګړې اقتصادي اړخ د روسیې لپاره د پام وړ فرصتونه رامنځته کړي دي. د انرژۍ د بیو لوړوالی د روسیې عواید زیات کړي، په داسې حال کې چې د اروپا بازار کمزوری شوی او د آسیا بازارونه پراخ شوي دي.

روسیه هڅه کوي چې خپل صادرات د اروپا پر ځای آسیا ته واړوي، چې دا بدلون د اوږدمهاله اقتصادي ستراتیژۍ برخه ده. دا به په تدریجي ډول د نړیوال اقتصاد تمرکز له لوېدیځ څخه آسیا ته انتقال کړي.

د Vladimir Putin تګلاره

پوتین په دې بحران کې یو متوازن او څو اړخیز سیاست تعقیبوي. هغه نه غواړي چې جګړه مستقیمه کړي، خو په عین حال کې نه غواړي چې د لوېدیځ اتحاد پیاوړی شي.

د دې لپاره، روسیه هڅه کوي چې د NATO ترمنځ اختلافات زیات کړي او د امریکا او اروپا ترمنځ فاصله پراخه کړي. دا تګلاره روسیې ته اجازه ورکوي چې پرته له مستقیمې جګړې، ستراتیژیک اهداف ترلاسه کړي.

احتمالي سناریوګانې

د روان وضعیت پر بنسټ، درې احتمالي سناریوګانې تصور کېدای شي. لومړی، د جګړې محدود دوام دی، چې پکې به د امریکا نفوذ ورو ورو کم شي. دویم، یو ستراتیژیک بدلون دی چې پکې به سیمه‌ییز هېوادونه خپل امنیتي جوړښتونه له سره تعریف کړي. درېیم، یو خطرناک سناریو دی چې پکې به جګړه پراخه شي او نړیوال بحران رامنځته کړي.

 دا جګړه یوازې یو سیمه‌ییز شخړه نه ده، بلکې د نړیوال نظام د بدلون یوه برخه ده. روسیه هڅه کوي چې له دې وضعیت څخه په ګټې اخیستنې سره خپل نفوذ پراخ کړي، امریکا کمزورې کړي، او د څو قطبي نړۍ د رامنځته کېدو زمینه برابره کړي.

که څه هم روسیه په ښکاره ډول جګړه نه کوي، خو د هغې ستراتیژي ښيي چې د نړیوال سیاست راتلونکی به د مستقیمو جګړو پر ځای د غیر مستقیمو رقابتونو له لارې ټاکل کېږي.