د هرمز تنګي، نړیوال اقتصاد او د قدرتونو ترمنځ تمثیلي توازن
په نړیوالو سیاسي او اقتصادي بحثونو کې کله کله داسې تمثیلي ژبه کارول کېږي چې هدف یې د واقعیتونو ژوروالی او حساسیت روښانه کول وي، نه دا چې هر څه په ظاهري او لفظي مانا واخلو. همداسې، هغه جمله چې د ډالر لپاره د هرمز تنګي “د مرګ او ژوند ځای”، چین “د دالر د روح زوال”، او روسیه “د دالر د دفن سبب” بولي، باید د یو تمثیلي او فکري انځور په توګه وکتل شي.
د هرمز تنګی د نړۍ د انرژۍ د ترانزیت له مهمو لارو څخه دی. دا تنګی د نړیوال اقتصاد لپاره د یوه حساس رګ په څېر دی، چې د تیلو لویه برخه ترې تېرېږي. له همدې امله، هر ډول بې ثباتي پکې د نړۍ پر اقتصاد، بازارونو او د انرژۍ پر بیو مستقیم اغېز کوي. په همدې معنا، دا تنګی د “مرګ او ژوند” ځای بلل کېږي، یعنې د نړیوال اقتصادي جریان د دوام یا ګډوډۍ ټاکونکی ټکی.
د ډالر نړیوال رول هم له همدې اقتصادي جریان سره تړلی دی. ډالر د نړیوالو معاملو اساسي وسیله ده، په ځانګړي ډول د تیلو په تجارت کې. که په دې لاره کې بې ثباتي رامنځته شي، نو د ډالر پر اعتبار او نړیوال اقتصادي توازن اغېز کولی شي. له همدې امله، د هرمز تنګي ثبات د ډالر د دوامدار ځواک له مفهوم سره تمثیلي تړاو پیدا کوي.
له بلې خوا، چین د نړۍ له سترو اقتصادي قدرتونو څخه دی او د انرژۍ لوی مصرفوونکی هېواد ګڼل کېږي. د دې هېواد صنعتي پرمختګ او اقتصادي وده تر ډېره د انرژۍ پر دوامدار جریان پورې تړلې ده. په همدې تمثیلي بیان کې، چین د هغه ځواک په توګه انځورېږي چې د نړیوال اقتصاد “روح” یا د حرکت اساسي تړاو ورسره نښلول کېږي، یعنې هغه عنصر چې د اقتصادي فعالیتونو دوام یقیني کوي.
روسیه بیا د انرژۍ یو مهم تولیدوونکی او سیاسي لوبغاړی دی، چې په نړیوالو بازارونو کې د عرضه او نفوذ له لارې خپل رول لوبوي. په تمثیلي ژبه کې، د روسیې رول داسې انځور شوی چې ګواکې د پخوانیو اقتصادي جوړښتونو د پای یا “دفن” سره تړاو لري، یعنې هغه بدلونونه چې د نړیوال توازن په جوړښت کې رامنځته کېږي.
نو دا ټوله جمله د یو ادبي او فکري انځور په توګه موږ ته دا پیغام راکوي چې نړیوال اقتصاد یوازې یو ساده سیستم نه دی، بلکې د جغرافیې، سیاست او قدرتونو ترمنځ یو پېچلی او متحرک توازن دی. د هرمز تنګی په دې توازن کې یو مرکزي ځای لري، چې د بېلابېلو قدرتونو ګټې، اندېښنې او ستراتیژۍ پکې سره تړل کیږي.
